आकाशवाणीच्या रत्नागिरी केंद्राचा वर्धापन दिन

"नमस्कार! आकाशवाणीचं हे रत्नागिरी केंद्र आहे." माझ्यासारख्या कित्येकांची सकाळ या वाक्याने किंवा "अरुण उगवला, प्रभात झाली….." अशा एखाद्या भूपाळीने झाली असेल. 

जगभरातील घडामोडी असोत किंवा क्रिकेट कॉमेंट्री, सुरेल गाणी, नाट्यवाचन, कथाकथन, रेसिपीज असे मनोरंजनाचे अनेक पर्याय त्या काळात आकाशवाणीने उपलब्ध करून दिले होते. भारतातील जवळपास सर्व भागात आकाशवाणीचे केंद्र सुरू झालं होतं. 

आजही मी आकाशवाणीवरचा एखादा कार्यक्रम ऐकला की, मला माझं बालपण आठवतं. घरात जवळपास साडेसहा पासून रेडिओ लावलेला असायचा. बहुदा उठून आवरून झालं की रेडिओ लावायचा हा अधोरेखित नियमच होता त्याकाळी. कोकणातले थंडीचे दिवस, चुलीवरच्या हांड्यावर आंघोळीचं पाणी तापत असायचं. स्वयंपाकघरात आई पोळ्या भाजत असायची. पाखरांची किलबिल ऐकू यायची अशा वातावरणात, लवकर उठायची इच्छा व्हायची पण, "मनात हाय निस्त, पण बॉडी नाय म्हणते", अशी अवस्था असायची. 

अशातच, "नमस्कार! आकाशवाणीचं हे रत्नागिरी केंद्र आहे. "सकाळचे ७ वाजून ५ मिनिटं झाली आहेत…" असा मंजुळ आवाज कानावर पडायचा आणि लागोपाठ, "उठा आता सात वाचून गेले", असा खर्जातला आवाजही कानावर आदळायचा. 

कार्यक्रमांची रूपरेखा, बातम्या, सूर मनी रंगती, नभोवाणी, असे कित्येक कार्यक्रम त्यावेळी लोकप्रिय होते. घरात टीव्ही होता, पण सकाळच टीव्ही लावून बसण्याची पद्धत मात्र नव्हती. अपवाद फक्त 'रंगोली' या कार्यक्रमाचा. दुसरी गोष्ट म्हणजे तेव्हा अँटेना सेट करणं हा एक मोठा कार्यक्रम अधूनमधून केला जात असे.

आकाशवाणीवरच्या बातम्या मात्र लोकांच्या विशेष जिव्हाळ्याच्या होत्या. ब्रेकिंग न्यूज म्हणून बेंबीच्या देठापासून केलेला आरडाओरडा नाही की कर्णकर्कश्य म्युझिक नाही. अतिशय शांतपणे बातम्या सांगितल्या जात. मुळात कुठल्यातरी गल्लीच्या कोपऱ्यावर घडलेल्या थातुरमातुर वादाला, ब्रेकिंग न्यूज म्हणून प्रेझेंट करण्याइतका वेळच नसायचा. त्यामुळे केवळ महत्वाच्या बातम्या दिल्या जायच्या. 

मला आठवतंय १९९६ साली भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिकेची मॅच रंगात आली होती आणि अचानक टीव्ही दिसायचा बंद झाला, बहुदा नेहमीप्रमाणे अँटेना हलला होता. रात्रीची वेळ असल्याने अँटेना ऍडजस्ट करणं शक्य नव्हतं त्यामुळे सगळ्यांचा मूड ऑफ झाला होता. पण अशावेळी कामी आला तो रेडीओ! रेडिओवर मॅच ऐकायला मजा आली होती.

महानगरांपासून ग्रामीण भागापर्यंत सर्वदूर पसरलेली आकाशवाणी आजच्या इंटरनेटच्या जगात काहीशी दुर्लक्षित झाली असली, तरी ज्यांनी रेडिओचा काळ अनुभवला आहे त्यांच्या आयुष्यात आकाशावाणीशी निगडित काही ना काही आठवणी नक्की असणार.

लॉ कॉलेजला असताना जवळपास पाऊण महिना आकाशवाणीच्या रत्नागिरी कार्यालयात ट्रेनिंगला जात होते. त्यामुळे आकाशवाणीचे रत्नागिरी केंद्र अगदी जवळून अनुभवले आहे. त्यावेळी, "नमस्कार! आकाशवाणीचे हे रत्नागिरी केंद्र आहे", हे वाक्य म्हणताना 'लै भारी' वाटलं होतं. 

हे सगळं आज आठवण्याचं कारण म्हणजे आज आकाशवाणीच्या रत्नागिरी केंद्राचा वर्धापनदिन असतो. १८ जानेवारी १९७६ रोजी म्हणजे तब्बल ४६ वर्षांपूर्वी आकाशवाणीचं रत्नागिरी केंद्र सुरू झालं होतं. पुढेही अगदी केबलच्या आगमनपर्यंत घराघरात रेडिओ मोठ्या प्रमाणावर ऐकला जात असे. आता रेडीओ ऐकणं ही खूप दुर्मिळ गोष्ट झाली असली तरी तेव्हा तो आयुष्याचा एक आमूलाग्र भाग होता. 

- मानसी जोशी

शब्द एक अर्थ अनेक

लहानपणापासूनच एक गोष्ट आपण वारंवार करत असतो ती म्हणजे #पडणे. अगदी लहान बाळ असताना "पालथ" पडण्यापासून सुरुवात होते. मग पडत धडपडत मुल चालायला शिकत.
थोड मोठ झाल्यावर खेळताना पडत तर कधी सायकल शिकताना पडत. लहान वयात दात पडतात.
सायकल नंतर जबरदस्त क्रेझ असते ती टू व्हिलर शिकण्याची. सायकल चालवण्याचा अनुभव असल्यामुळे गाडी शिकताना पडण्याचे प्रकार तसे कमी होतात. पण गाडी शिकल्यानंतर पडण्याची वेळ येऊ शकते; खास करुन चालवणाऱ्या मुलासमोर एखादी सुंदर मुलगी आली तर!
पुढे तरुण वयात प्रेमात पडतात.
इथे इंग्लिश भाषाही आपली बरोबरी करते. इंग्लिशमध्येही प्रेमात पडल्यावर fall in love म्हणतात. हिंदीत मात्र "प्यार हो जाता जाता है" पण प्रेमातल्या दु:खाबद्दल बोलताना मात्र "जख्म, दर्द असे शब्द वापरतात.
मग शिक्षण पूर्ण करता करता करिअरच्या विचारात पडतात
लग्न झाल्यावर संसारात पडतात...
पुन्हा मुल झाली की काळजीत पडतात..
कधी झोप आलेली नसते  पण दमायला झालेल असत त्यामुळे आपण थोड पडतो.  इंग्लिशमध्ये झोपेसंदर्भात बोलताना fall a sleep हा शब्दप्रयोग वापरला जातो.
 बाकी बोलीभाषेत किंवा शुद्धभाषेतही पडणे हा शब्द अनेक अर्थाने  वापरला जातो. जस की
काही लोकं गळ्यात पडतात...
काही डोक्यावर पडतात ....
काही तोंडावर पडतात....
आपल्याला स्वप्न पडतात...
आपल्याला प्रश्न पडतात...
उन पडत, पाऊस पडतो, गारा पडतात,  थंडी पडते.
नाटकात पडदा पडतो; कधीकधी नाटकही पडत. चित्रपट पडतो, कलाकार पडतो...
काही ठिकाणी तर नंबरही पडतात.
आणि लास्ट बट नॉट लिस्ट निवडणूकीमध्ये उमेद्वारही पडतात.
©मानसी जोशी

छोटी छोटी बाते

काही दिवसांपूर्वी सकाळी एक मॅडम वन वे तून रॉंग साईडने वेगाने गाडी चालवत समोरून आल्या. सकाळची वेळ त्यामुळे रस्त्यावर ट्रॅफिक नव्हते त्यामुळे माझ्याही गाडीचा स्पीड काही कमी नव्हता. पण सुदैवाने माझी गाडी कंट्रोल झाली आणि अपघात टळला. गाडी थांबवल्यानंतर त्या मॅडम चिडून मलाच म्हणतात, "किती स्पीडमध्ये गाडी चालवता?"
  यावर मी शांतपणे म्हटल, "तुम्ही रॉंग साईडने गाडी चालवताय मॅडम.. "
    यावर मात्र मॅडम गप्प राहिल्या आणि शांतपणे निघून गेल्या.
    घरी आल्यानंतर हे सगळ अहोंना सांगत असताना, मी रागारागाने म्हणाले, एवढ्या महागड्या गाड्या घेतात पण साधे ट्रॅफिक रुल्स फॉलो करता येत नाहीत या माणसांना.. आणि वरती मलाच म्हणते, "गाडी स्पीडमध्ये चालवता...म्हणून
     यावर बाजूला बसलेली माझी लेक मला म्हणाली, "आई, तू कधीच ट्रफिक रुल्स तोडले  नाहीस आजपर्यंत?"
      या प्रश्नाने मात्र माझ्या डोक्याचा चढलेला पारा झटकन खाली आला. खरतर मी नेहमी ट्रॅफिक रुल्स फॉलो करते. पण कधीकधी घाईगडबडीत असताना सिग्नल लाल झाला तरी बाकीच गाड्यांबरोबर मी माझीही गाडी दामटवते.
      कॉलेजला असताना मैत्रीणीशी गप्पा मारत गाडी चालवत असताना  नव्यानेच चालू झालेला सिग्नल तोडला होता. ट्रॅफिक हवालदारने थांबवल्यावर मनातून खूप भीती वाटली होती. टॅफिक हवालदारने लायसन ताब्यात घेतल. पोलिसांनी पकडण्याची पहिलीच वेळ. त्यामुळे प्रचंड घाबरले होते. तेव्हा मोबाईलही नव्हते की सहज कोणाला फोन करु शकेन. त्यावेळी प्रोजेक्ट सबमिट करायचा आहे अस सांगून कशीबशी स्वतःची सुटका करुन घेतली होती.  बाकी कुठल्या गोष्टीपेक्षा घरचे ओरडतील आणि गाडीची किल्ली काढून घेतील; ही भीती जास्त होती.
    एकदा एका मैत्रीणीची गाडी बंद पडली म्हणून कॉलेजला जाताना तिलाही गाडीवर घेतल. एक मैत्रीण आधीच माझ्याबरोबर होती. सकाळी कुठे असतात पोलिस असा विचार करुन  एका गाडीवर तिघीजणी बसून  कॉलेजला जात असताना नेमका ट्रॅफिक पोलिस समोर. खरतर एवढ्या सकाळी कधी ट्रफिक पोलिस नसायचे रस्त्यावर. पण म्हणतात ना, 'अपना तो बॅडलक ही खराब हैं ... ..
 पोलिस काही बोलणार इतक्यात मी म्हटल,  "ओ काका जाऊद्या ना परीक्षा चालू आहे."
   यावर ट्रॅफिक पोलीसही वैतागून म्हणाले, "जा आणि जाताना अजून दोघींना गाडीवर बसवून घेऊन जा... "
    खरतर परीक्षा वगैरे काही चालू नव्हती पण जरा साळसूदपणाचा आव आणून रडवेल्या चेहऱ्याने बोलले इतकच.
     एकदा ट्रॅफिकमधून  रॉंग साईडने ओव्हरटेक करताना अचानक सिग्नल पडला. गाडी थांबवताना एका कोऱ्या करकरीत होन्डा सिटीच्या आरशाला माझ्या गाडीचा आरसा लागला. सुदैवाने काही झाल नाही पण ड्रायव्हिंग सीटवरच्या माणसाने माझ्याकडे जळजळीत कटाक्ष टाकला. तो काही बोलायच्या आधीच मी शांतपणे 'सॉरी' म्हणाले. सॉरी ऐकून तो ही  हसून हात करुन, "नो प्रॉब्लेम" म्हणाला. एका 'सॉरी' या शब्दामुळे त्याच्या रागाचा पारा खाली होता.

काही दिवसांपूर्वी भाजी घ्यायला गेले होते. भाज्या भरपूर महाग झाल्या होत्या.
"फ्लॉवर कसा?"
"४० रुपये पाव", भाजीवाला
"काय स्वतःसकट रेट लावलास की काय?" माझ्या बाजूच्या मॅडमनी विचारल.
     यावर मात्र भाजीवाला भडकला आणि भाजीच्या दरांपासून पेट्रोल, ट्रान्सपोर्ट, ट्रॅफिक प्रॉब्लेम्स, राजकारणी यावर तावातावाने बोलू लागला. आता हा इकॉनॉमिक्समध्ये घुसतोय की काय या भीतीने मी विचारल.
" गवार कशी ?"
"६० रुपये पाव"
"काय ?" माझ्या बाजूच्या मॅडम जवळपास किंचाळल्याच.
  " गवारीला बहुदा बायको पोरांसकट रेट लावलाय". मी
यावर मात्र भाजीवाल्यालाही हसायला आल आणि तो इकॉनॉमिक्सपर्यंत पोचता पोचता वळून पुन्हा भाजीपाशी आला.
 
 आमची कन्यका खेळता खेळता भांडण झाल म्हणून चिडून घरी निघून आली. घरी आल्यावर भांडणाचा इतिवृत्तांत कथन करुन झाल्यावरही मॅडम काही शांत बसत नव्हत्या. शेवटी वैतागून मी म्हटल,  "बास ग जाऊदे आता शांत बस."
   यावर आधीच चिडलेली लेक अजून चिडली आणि म्हणाली, "नाही मला खूप राग आलाय मी शांत बसणार नाही".
   यावर अहो पटकन म्हणाले, "बरं शांत बसू नकोस, शांत उभी रहा." 
    त्याच्या या बोलण्यावर मात्र आम्हाला दोघींनाही हसायला आल.
     आयुष्याच्या प्रवासात अशी अनेक छोटी छोटी बाते घडत असतात. जी आठवून नेहमीच चेहऱ्यावर हसू उमटत.
©मानसी जोशी
 

Men will be men

काही दिवसांपूर्वी अप्पा बळवंत चौकातल्या एका दुकानात गेले होते. दुकानात प्रचंड गर्दी होती. त्यामुळे माझं पुस्तक मिळायला मला वेळ लागणार होता. मी जरा बाजूलाच थांबले. तिथे एका दुकानासमोर काही वाहने उलट सुलट पार्क केलेली होती. बाजूच्या दुकानातून एक "सुंदरा" बाहेर पडली आणि त्या अस्ताव्यस्त पार्किंगमधून स्वतःची ॲक्टिवा बाहेर काढायचा आटोकाट प्रयत्न करु लागली. समोरच चार/पाच कॉलेजकुमार उभे होते. त्यातला  एकजण तिला मदत करायला पुढे सरसावला आणि तिला तिची गाडी पार्किंगमधून बाहेर काढून दिली. सुंदरा गोड हसून "थॅंक्स" म्हणाली.
   "बास! याचसाठी केला होता सगळा अट्टाहास", असे भाव त्याच्या चेहऱ्यावर आले.
    तो तिच्या गोड हसण्याकडे बघत कसबसं  "ओह! दॅट्स फाईन मेंशन नॉट प्लीज”.. म्हणेपर्यंत ती निघूनही गेली होती. तो मात्र ती दिसेनाशी होइपर्यंत तिच्याकडे बघत राहिला.
     थोड्या वेळाने तिथे एक मुलगा आला. या मुलीची गाडी पार्किंगमधून काढताना त्याच्या पल्सरचा बळी गेला होता. त्याची पल्सर अनेक गाड्यांचा चक्रव्यूहामध्ये अडकली होती. इथे प्रचंड उलथापालथ झाली आहे हे त्याच्या लक्षात आलं. शेवटी पाच मिनिटं अथक परिश्रम करुन त्याने त्याची पल्सर बाहेर काढली. त्या चार/पाच मुलांचा ग्रूप तिथेच मजा बघत उभा होता पण  बिचाऱ्याच्या मदतीला कोणीही आलं नाही.
 "स्त्री ही स्त्री ची शत्रू असते" हे  ऐकलं होतं पण 'पुरुष हा पुरुषाचा शत्रू असतो', हे त्या दिवशी पहिल्यांदा अनुभवलं. 😂😝

     काही महिन्यांपूर्वी एका कामानिमित्त कोथरूडला गेले होते. परत येताना कॉलेजमधला एक मित्र भेटला. जुन्या आठवणी निघाल्या. बोलता बोलता म्हणाला, "इथे उन्हात उभं राहून बोलण्यापेक्षा कॉफी घेऊया का?" 
     मलाही वेळ होता म्हणून समोरच्याच एका रेस्टॉरंटमध्ये गेलो.  मस्त कॉफी आणि सॅण्डविच घेऊन झाल्यावर वेटरने बिल आणून दिल. मी पर्समधून पैसे काढणार इतक्यात त्याने पटकन बिल दिलं आणि  म्हणाला, “अग काय तू ? हे कॉलेज कॅंटिन नव्हे TTMM  करायला." मी हसून लगेच पर्स बंद केली. स्त्री दाक्षिण्य का काय म्हणतात ते हेच असावं बहुदा.

   काही दिवसांपूर्वी लेकीने मला सांगितल, "आई काल ना बसमध्ये माझ वरुणशी भांडण झाल. मी त्याच्याशी बोलत नव्हते तर कालपासून तो मला २० वेळा सॉरी म्हणाला. खरंतर मी त्याला कालच माफ केल होतं, पण तो कितीवेळा सॉरी म्हणतो ते बघायचं होतं मला." यावर काय बोलावं तेच कळत नव्हतं मला.
    लेकीने सांगितलेला दुसरा किस्सा ऐकल्यावर मात्र आपली लेक आता मोठी होतेय याची जाणीव झाली. त्या दिवशी घरी आल्यावर म्हणाली, "आई बॉइज काय एवढे पण वाईट नसतात जेवढे मला वाटत होते. आज माझा इरेझर मिळत नव्हता तर माझ्या बेंच पार्टनरने त्याच्याजवळचा extra इरेझर  मला दिला. पुढची गम्मत म्हणजे नंतर मला माझा इरेझर मिळाला म्हणून मी त्याचा इरेजर त्याला परत दिला. नंतर  मागच्या बेंचवरच्या मुलाने त्याच्याकडे इरेझर मागीतला. पण त्याने त्याला नाही दिला  इरेजर आणि सांगितलं, 'आपल्या वस्तू आपण घेऊन यायच्या."

   मनात आलं काल परवापर्यंत मुलींशी शत्रू असल्याच्या थाटात वावरणारे,  मुलींशी भांडणारे मुलगे मुलींना कधी फेवर करु लागतात ते त्यांचं त्यांना पण कळत नसेल.

    मध्यंतरी एका टिव्ही शो मध्ये एक वाक्य ऐकलं होतं, "पुरुषप्रधान संस्कृती म्हणता म्हणता पुरुष प्रधानच बनून राहिले आणि स्त्रीया मात्र राण्या बनून राज्य करु लागल्या." हे वाक्य पटलं नाही पटलं हा मुद्दा वेगळा. पण ज्या पद्धतीने प्रधान आणि राणीचा संदर्भ जोडला ते बघता हे वाक्य मला खूप आवडलं. 

©मानसी जोशी

ऊर्मिला- रामायण

रामनवमी म्हटल की  मला  दोनच गोष्टी आठवतात; पहिली म्हणजे "गदिमा" आणि "सुधीर फडके" यांनी अजरामर केलेलं गीत रामायण. पूर्वी गुढीपाडव्यापासून रामनवमीपर्यंत रोज आकाशवाणीवर गीत रामायण सादर केल जात असे. गीत रामायणातील  काही गाणी ऐकताना आजही डोळ्यातून घळाघळा पाणी वाहत.
      रामनवमीच्या दिवशी आवर्जून आठवते ती ऊर्मिला! लक्ष्मणाची पत्नी!. बारावीला असताना मराठीच्या पुस्तकात "उर्मिले त्रीवार वंदन तुला" नावाची कविता होती. ती कविता वाचल्यावर उर्मिलाच्या एकूणच व्यक्तिरेखेबद्दल एक सुप्त आकर्षण निर्माण झाल. त्यानंतर मी  उर्मिलाबद्दल शक्य तितक वाचण्याचा प्रयत्न केला. मध्यंतरी एके ठिकाणी रामनवमीच्या किर्तनात किर्तनकारांनी आवर्जून उर्मिलेचा उल्लेख केला होता तेव्हा मात्र खूप छान वाटल होतं.
    रामायणातील प्रत्येक पात्र हे आदर्श आहे. अगदी आदर्श पित्यापासून आदर्श पतीपर्यंत; आदर्श मित्रापासून आदर्श शत्रूपर्यंत प्रत्येक पात्र आदर्श पद्धतीने रेखाटल आहे. पण रामायणात सर्वात जास्त #अंडररेटेड कोण असेल तर ती उर्मिला; लक्ष्मणाची पत्नी आणि सीतेची बहीण असूनही हिच्या वाटेला एकाकीपण आलं. राजवैभवाचा त्याग करुन आपल्या पतीसोबत वनवासात निघून गेलेली सीता महान झाली पण ऊर्मिलेच काय? जिच्या पतीने एका क्षणासाठीही तिचा विचार न करता रामासोबत जायचा निर्णय घेतला तिची मानसिक अवस्था काय झाली असेल? रामासोबत वनवासात जाऊन लक्ष्मण  'आदर्श बंधू'  झाला पण आदर्श पती नाही होऊ शकला.
     रामायणात जिला "आदर्श पत्नी" म्हणून सन्मान मिळतो त्या सीतेइतकाच मान किंबहूना थोडा जास्तच मान उर्मिलेलाही  मिळायला हवा होता. पण तो नाही मिळाला; का? निव्वळ ती राजवैभव सोडून वनवासात गेली नाही म्हणून? १४ वर्षे तिनेही पत्नीधर्म निभावला.  आपल्या बंधूप्रेमापाई जो पती आपल्याला वाऱ्यावर सोडून गेला अशा पतीवर जीवापाड प्रेम करुन त्याच्याशी एकनिष्ठ रहाणं ही सुद्धा काही सोपी गोष्ट नाही.  खरतर उर्मिलाही लक्ष्मणाबरोबर वनवासात जायला तयार होती परंतू लक्ष्मणाने तिला राज्यातच थांबून कुटूंबाची सेवा करायला सांगितले.  उर्मिलानेही पतीच्या इच्छेचा मान ठेवला व ती अयोध्येतच राहिली असा उल्लेख काही पुस्तकांमध्ये आढळला. तर काही ठिकाणी ऊर्मिलाला 14 वर्षे झोपण्याचा शाप मिळाला होता आणि तो या कालावधीत तिला उपयोगी पडल्याचा उल्लेख वाचनात आला पण हे कितपत विश्वसनीय आहे ते मला माहिती नाही.
    ऊर्मिलाला, तिच्या त्यागाला नेहमीच दुर्लक्षीत केलं गेल. इतकच काय तर अजरामर गीत रामायणातही उर्मिलेचा विशेष  उल्लेख कुठे आढळला नाही  याचच वाईट वाटतय. Pervin Sanket नावाच्या लेखिकेने उर्मिलाच्या व्यक्तीरेखेने प्रेरित होवून "ऊर्मिला" नावाच एक सुंदर पुस्तक लिहिल आहे. हे पुस्तक इंग्लिशमध्ये आहे. या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद कोणी केला आहे का नाही याबद्दल काही माहिती नाही; पण #उर्मिला  या व्यक्तिरेखेवर कोणालातरी विचार करुन लिहावस वाटल हिच आनंदाची गोष्ट आहे.

©मानसी जोशी
   

परीकथा

चैत्र पाडव्याचा दिवस होता. संध्याकाळी तो आणि ती गच्चीवर बसून भविष्याची स्वप्न रंगवत बसलेले होते.
   अचानक ती त्याला म्हणाली, "नको ना जाऊस आज. बघ तू आज जाशील आणि उद्या मला ॲडमिट केलय म्हणून फोन येइल आणि उद्या लगेच तुला निघावं लागेल."
    तो  हसून म्हणाला, "अगं जावं लागेल मला मार्च महिना आहे. आत्ता रविवारला जोडून सुट्टी आली म्हणून जमलं यायला.  पुढे रजा लागतील त्यामुळे आत्ता रजा नाही घेता येणार."
    "बघ हा मी आधीच सांगितलय तुला. नाहीतर नंतर म्हणशील मी सांगितल नाही म्हणून," ती.
    "बरं मॅडम निघतो मी आता मला निघावं लागेल”, तो हसून म्हणाला.
   "थांब ना थोडावेळ आजचा दिवस फक्त माझ्या एकटीचा हक्क आहे तुझ्यावर. पुढच्यावेळी येशील तेव्हा माझ्या हक्कात कोणीतरी वाटेकरी आलेल असेल", ती.
   "वेडी आहेस तू खरच! खरं सांगू माझाही पाय निघत नाहीये ग. पण ऑप्शन नाही. जायलाच हवं मला आणि  कोणीतरी नाही हा; एक गोड परी आलेली असेल," असं म्हणून तो जायला निघाला. तिने पाणावलेल्या डोळ्यांनी त्याला निरोप दिला.
    दुसऱ्या दिवशी सकाळी त्याने तिला सुखरुप घरी पोचल्याचा फोन केला. घरात तिची आई आणि ती दोघीच होत्या. बाबांची ट्रान्सफर मुंबईला असल्यामुळे आणि भावाचं ट्रेनिंगही नेमकं त्याचवेळी मुंबईला आल्यामुळे, दोघही आदल्या रात्रीच मुंबईला गेले होते.
    सकाळी चहा घेऊन झाल्यावर तिने कशीबशी एक पोळी खाल्ली. घशाशी प्रचंड जळजळ होत असल्यामुळे तिला काहीही खायची इच्छाच होत नव्हती. थोड्यावेळाने तिच्या कंबरेतून बारीकशी कळ आली. पण तिने दुर्लक्ष केलं. पुन्हा 10/15 मिनिटांनी अजून एक कळ आली. तरीही ती काहीच बोलली नाही. तिसऱ्या वेळी मात्र जरा जोरात कळ आली. आता मात्र तिने आईला सांगितले.
आई म्हणाली, "उगाच रिस्क नको, दिवस भरत आले आहेत. आपण डॉक्टरांकडे जाऊया. नेमक घरात कोणी नाहीये".
     "आई काळजी करु नकोस मी रिक्षा स्टॅंडपर्यंत चालत येते. जाऊया आपण", ती शांतपणे म्हणाली.
डॉक्टरांनी तपासलं आणि लगेचच ॲडमिट करुन घेतलं.
    "आत्ता कुठे सुरुवात आहे संध्याकाळपर्यंत डिलिव्हरी होइल. काळजी करु नका व्यवस्थित आहे सगळ", असं बोलून डॉक्टरनी आईला धीर दिला.
     मॅडम 'प्रायव्हेट' रुम आत्ता अवेलेबल नाहीये. आत्ता तुम्हाला 'सेमी प्रायव्हेट रुम' देते. संध्याकाळी मिळेल 'प्रायव्हेट रुम', नर्सच्या या वाक्याने आईला पुन्हा टेंशन आलं.
    "आई ठिक आहे नो प्रॉब्लेम. मी करेन ॲडजस्ट", ती शांतपणे म्हणाली आणि आई निर्धास्त झाली.
आईने त्याला फोन करुन तिला ॲडमिट केल्याचं सांगितल. त्याला संध्याकाळच तिचं बोलणं आठवल आणि मनापासून हसायला आलं.
    तिला ॲडमिट करुन सलाईन लावण्यात आल. तिच्या आईने कोणी तरी मोठं हव हव म्हणून स्वतःच्या काकूला हॉस्पिटलमध्ये बोलावून घेतलं. सेमी प्रायव्हेट रुममध्ये दोन्ही डिलिव्हरी झालेल्या स्त्रीया होत्या.
तिला सतत त्याचं वाक्य आठवत होतं, "कोणीतरी नाही एक गोड परी येणार आहे....." समोरच्या बेडवरच बाळ रडू लागल. त्या पेशंटच्या नातेवाईकानी नर्सला बोलावल. नर्स आतमध्ये आली आणि बाळाला ड्रॉपरने दूध पाजू लागली. हा काय प्रकार आहे. कोणालाच कळत नव्हतं. नर्सने सांगितल, "त्या बाळाला जीभेच्या वरची टाळूच नाहीये..."
       हे ऐकून तिला धडकी भरली... , "देवा मुलगा किंवा मुलगी कोणीही होवूदे पण हेल्थी असूदे ..,अशी तिने देवाकडे मनोमन प्रार्थना केली.
      दुपारनंतर चारच्या सुमारास तिला लेबररुममध्ये नेण्यात आलं. जीवघेण्या कळा येत होत्या. सगळ सहन करत होती ती.  असिस्टंट डॉक्टर, नर्स सगळेजण तिला धीर देत होते. जरा वेळाने असिस्टंट डॉक्टरने तपासल आणि तिच्या लक्षात आलं , बाळाचे ठोके कमी झाले आहेत. तिने लगेच डॉक्टरना फोन लावला. डिलिव्हरी नॉर्मल होण्यासारखी वाटत होती म्हणून डॉक्टरनी सांगितल पेशंटला ऑक्सिजन लाव.   तिच्या आईला लेबर रुममध्ये आत बोलावण्यात आलं. ज्या मुलीला कधी साध सलाईन लावलेलही बघितल नव्हतं त्या मुलीला ऑक्सिजन लावलेला बघून मात्र  आई थोडीशी घाबरली.
       ऑक्सिजन लावूनही काही फायदा झाला नाही . अखेर डॉक्टरनी सिझरचा निर्णय घेतला. थोड कॉंप्लिकेशन आहे हे आईला स्पष्ट जाणवत होतं. आईने थरथरत्या हाताने फॉर्मवर सही केली.
ऑपरेशन थिएटरमध्ये लगबग चालू झाली आणि अखेरीस 4. 55 ला एक गोंडस परी जन्माला आली. मुलगी झाली हे ऐकताक्षणी ती खूदकन हसली. आज त्याचं स्वप्न पूर्ण झालं होतं.
         रात्री निघायच म्हणून तो ऑफिसमधून जरा लवकरच निघाला. वाटेतच त्याचा मोबाईल वाजला. त्याने गाडी बाजूला लावून फोन घेतला. मुलगी झाल्याच कळताक्षणी प्रचंड  आनंद झाला. 'या क्षणाला आपण तिकडे का नाही', असं त्याला सारखं मनातून वाटत होतं.  त्याला आदल्या रात्रीच तिच बोलण  आठवून हसायला आलं. त्याला आता त्याच्या प्रिंसेस ला बघायची घाई झाली होती.
   आज तिच प्रिंसेस अकरा वर्षांची झाली. तुझ्या आयुष्यात तुला सगळी सुखं मिळूदेत; वाढदिवसाच्या खूप खूप  शुभेच्छा चिन्मयी...

©मानसी जोशी

जागतिक महिला दिन

काल जागतिक महिला दिन साजरा केला गेला. खरतर जागतिक या शब्दाची मला जरा गंमतच वाटते. बहुतांश वेळा #जागतिक असणाऱ्या गोष्टी या फक्त शहरांपुरत्याच किंवा "ठरावीक" क्लासपुरत्याच मर्यादित असतात. खेड्या पाड्यातल्या अनेक  लोकांना याबद्दल काहीच माहिती नसते किंवा माहिती असली तरी त्यांना त्याच्याशी काही देणं घेणं नसतं.

    अनेक महिला, "आमची कोणाला काळजी आहे?" असा सूर नेहमी आळवत बसतात. महिला दिनानिमित्त मेडिकल फिल्डमध्ये हेल्थ चेकअपवर विविध प्रकारची डिस्काउंट्स ऑफर केली जातात. किती महिला याचा लाभ घेतात? आणि ज्या महिला याचा लाभ घेतात त्यांच्यामध्ये गरीब किंवा गरजू महिलांच प्रमाण नगण्य आहे. ही खरोखरच खेदाची बाब आहे. आपली काळजी आपणच घ्यायला हवी हे कधी पटणार?

  काल स्त्री ची महती सांगणाऱ्या अनेक पोस्ट्स वाचनात आल्या. काही आवडल्या, पटल्या; काही नाही पटल्या. माझ्या मते खरा महिला दिन तेव्हाच सेलिब्रेट होइल जेव्हा स्त्री हिच स्त्री ची शत्रू असते हे वाक्य खोटं ठरेल.

बहुतांश वेळा "ती"ला समजून घेणारा "तो" असतो. हा "तो" कोणीही असू शकतो; भाऊ, मित्र, वडील, सासरा, दिर... कोणीही.
ऑफिसमध्ये लेडी बॉसपेक्षा जेड्स बॉसच अडचणी व्यवस्थित समजून घेतात.

   आज जवळपास ५०% ते ६०% घटस्फोटांच कारण हे मुलाच्या आईचा आणि बहिणीचा किंवा मुलीच्या आईचा संसारातला हस्तक्षेप हे आहे.

   आजही सर्रासपणे स्त्री भ्रूण हत्या होते. दुर्दैवाने याचं प्रमाण शिक्षित कुटुंबात जास्त आहे. हो शिक्षितच कारण शिक्षणाने माणूस फक्त शिक्षित होतो सुशिक्षित होतोच असं नाही.
   माझ्या माहितीतल्या एका कुटुंबातल्या मोठ्या मुलाला मुलगी होती. धाकट्या मुलाची बायको जेव्हा गरोदर राहिली तेव्हा त्या मुलाच्या आईचे उद्गार ऐकून मी थक्क झाले. त्या मुलाची आई म्हणाली, "मी आयुष्यात काही पुण्य केल असेन तर हिला मुलगा होइल." म्हणजे मुलगी जन्माला आली तर बाईसाहेबांनी पाप केल आहे असा अर्थ होतो का? हे असं बोलणं म्हणजे स्वतःच्या जन्माचा, स्त्रीत्वाचा अपमान आहे असा विचार एक क्षणही त्या बाईंच्या मनात आला नसेल? त्या मुलाची बहीण आपल्या भावाला मुलगा व्हावा म्हणून नवस बोलली होती. हे असे प्रसंग बघितले की खरच खूप संताप येतो.

   मॉर्निंग वॉकला बायकांचा ग्रूप चालताना दिसला की हमखास सूनेविषयी किंवा नणंदेविषयीच्या कागाळ्याच बहुतांश वेळा ऐकू येतात
  मध्यंतरी एक मैत्रीण बोलताना सहज म्हणाली, "माझी सासू माझा आधार आहे". हे ऐकल्यावर अगदी मनापासून त्या दोघींचही कौतुक वाटल. सूनेच्या करिअरसाठी घराची आणि नातवडांची जबाबदारी स्विकारणाऱ्या बायकाही आहेत अगदीच नाही असं नाही. पण त्याच प्रमाण खूप कमी आहे. पण हळूहळू हे प्रमाण वाढेल अशी आशा ठेवूयात. खरतर हे प्रमाण वाढायला हवं तरच भविष्यात खऱ्या अर्थाने "महिला दिन" साजरा होइल अन्यथा महिला "दीन" बनूनच रहातील.

©मानसी जोशी
   ०९/०३/२०१८

व्हॅलेंटाइनच्या आठवणी

आजकाल तर शाळेतल्या मुलांनाही #व्हॅलेंटाइन_डे माहिती असतो. व्हॅलेंटाइन डे म्हणजे काय? हे मला बारावीत असताना पहिल्यांदा कळल आणि #व्हॅलेन्टाइन_वीक हा प्रकार याच वर्षात माझ्या जनरल नॉलेजमध्ये दाखल झाला.
   
     बारावीत असताना माझ्या एका मैत्रीणीला एका मुलाने व्हॅलेन्टाइन डे च्या दिवशी  प्रपोज केलं.
    बिचारा घाबरत घाबरत तिला म्हणाला, "Will you be my Valentine?"
    तिला व्हॅलेंटाइन म्हणजे काय हेच माहिती नव्हतं त्यामुळे तिला काहीच कळल नाही आणि ती काही न बोलता निघून आली. मी विचारल तर म्हणाली, "तो काय बोलला तेच कळलं नाही ग..... "
    नंतर त्याच्या मित्राकडून सगळा प्रकार कळल्यावर मात्र आम्ही खूप हसलो होतो.

       FY ला असताना एका मैत्रीणीबरोबर तिच्या बॉयफ्रेंडसाठी गिफ्ट घ्यायला म्हणून "आर्चिस" गॅलरीमध्ये गेले होते. तिथली सुंदर सुंदर ग्रिटिंग कार्ड्स आणि 'हार्ट शेपची' शो पिसेस बघून एकदम भारी वाटत होतं. पण त्याच्यावरचे प्राईस टॅग  बघितले आणि वाटलं, "बरं झाल आपल्याला बॉयफ्रेंड नाहीये, नाहीतर सगळा पॉकेटमनी गिफ्ट खरेदी करण्यातच संपला असता.
       FY SY चा व्हॅलेन्टाइन पॉकेटमनीच्या विचारात संपला. TY ला असताना मात्र नटून सजून कॉलेजला आलेल्या एका जाड्या भरड्या मुलीला एक मुलगा रोझ बुके, ग्रिटिंग आणि "स्टाईल" मूव्हीमध्ये दाखवलेल "धडकता हुवा हार्ट" देत असताना बघितल; तेव्हा मात्र काळजाचा ठोका चुकला का काय म्हणतात तसं झालं. नकळत मी मैत्रीणीला म्हणाले, "या मोटीला सुद्धा व्हॅलेंटाइन गिफ्ट देणारे आहेत? आणि आपण..." त्यावेळेस माझं हे बोलणं ऐकून मैत्रीणीचा त्रासलेला दु:खद चेहरा अजूनही आठवतोय. आयुष्यात पहिल्यांदा तेव्हा बॉयफ्रेंड नसल्याच्या कमीची जाणीव झाली होती. पण तेवढ्यापुरतच! त्यानंतर कॅंटिनला वडापाव खाताना वॉलेटमधले पैसे बघून; बॉयफ्रेंड नसल्याच दु:ख हलकं झालं.
 
    पुढे पोस्ट ग्रॅज्युएशनला LL.B चा रुक्ष अभ्यास करताना एवढा छान ग्रूप जमला की "व्हॅलेन्टाइन, बॉयफ्रेंड" या गोष्टींच अप्रूप कमी झालं.

    लग्न ठरल्यानंतर "अहों" ना व्हॅलेंटाइन वगैरेच काही फारसं कौतुक नव्हतं. लग्नानंतरच्या पहिल्या व्हॅलेन्टाइनच्या वेळी तर मी रत्नागिरीला आणि अहो पुण्याला. त्यामुळे सेलिब्रेशनचा प्रश्नच नव्हता.
      आमची कन्यका अडीच वर्षांची असेल तेव्हा अचानक काय झालं काय माहिती व्हॅलेन्टाइनच्या दिवशी संध्याकाळी ऑफिसमधून आल्यावर  कन्यका आसपास नाही बघून "अहो"   रेड रोझ आणि डेरी मिल्क माझ्यासमोर धरत मला चक्क, "Happy Valentine Day" असं म्हणाले. माझा माझ्या डोळ्यांवर विश्वासच बसत नव्हता. मला क्षणभर काहीच सुचलच नाही. तेवढ्यात आमची कन्यका कुठूनतरी धावत आली आणि  अहोंच्या  हातातली 'डेरी मिल्क आणि रेड रोझ'  जवळपास हिसकावून घेत "Thank you बाबा" म्हणून निघूनही गेली. त्याचा चेहरा बघण्यासारखा झाला होता आणि मला हसावं की रडावं तेच कळत नव्हतं. माझं आयुष्यातल पहिलं वहिलं #व्हॅलेन्टाइन_गिफ्ट माझ्यासमोर माझ्या कन्येनेच हिसकावून घेतलं होतं. त्यानंतरच्या व्हॅलेन्टाइनला मात्र  अहोंनी माझं लिपस्टिक हरवलं होतं म्हणून मेबेलीनच  लिपस्टिक आणलं. ( सुरुवातीला हा ब्रॅंड लक्षात ठेवला हेच माझ्यासाठी धक्कादायक होतं. नंतर कळलं मॉलमधल्या मुलीने सजेस्ट केल होतं ते.) तेच माझं पहिलं वहीलं व्हॅलेन्टाइन गिफ्ट. Expiry date उलटून गेली असली तरी आजही मी ते जपून ठेवलय. माझ्या पहिल्यावहिल्या व्हॅलेन्टाइनची आठवण! असे प्रेमाचे हलकेफुलके क्षणच आयुष्यात गोड आठवणी बनून रहातात.

      व्हॅलेन्टाइन डे चे विरोधक, "प्रेम व्यक्त करण्यासाठी स्पेसिफिक दिवसच कशाला हवा?" असा प्रश्न सर्रासपणे विचारतात. खरच नसते गरज अशा स्पेसिफिक दिवसाची. गरज असते ती प्रेमाच्या व्यक्त होण्याची. पण एखादा दिवस फक्त प्रेम व्यक्त करण्यासाठी म्हणून असेल तर बिघडलं कुठे? नवीन नवीन असताना सगळेच प्रेम व्यक्त करतात पण मुरलेल्या नात्यालाही या प्रेमाच्या व्यक्त होण्याची गरज असते. अशा "स्पेसिफिक डे" च्या रुपाने एक संधी मिळते प्रेम व्यक्त करायला. महत्व दिवसाला नाही. महत्व आहे ते व्यक्त होण्याला. फक्त महागडी गिफ्ट्स, हॉलिडे पॅकेजेस म्हणजे प्रेम नव्हे हे १००% मान्य. पण कधीकधी यामुळेच नात्यांमध्ये नव्याने रंग भरले जातात हे सुद्धा तितकंच खरं आहे.

©मानसी जोशी

अ - अध्यात्माचा

आजकाल "अध्यात्म" हा शब्द अनेकांच्या तोंडून ऐकायला येतो. अनेक ठिकाणी "अध्यात्म सेंटर्स" चालू झाली आहेत. काही दिवसांसाठी हजारो रुपये फी आकारुन 'जगण्यातलं अध्यात्म' शिकवलं जातय. काहीजण अध्यात्म मानतात काही जण नाही मानत. पण अध्यात्म म्हणजे नक्की काय? हा प्रश्न विचारल्यानंतर मात्र अनेकांना उत्तर सूचत नाही. किंवा एखाद्याने उत्तर दिलं तरी अगदीच पुस्तकातलं पाठ केल्यासारखं तांत्रिक उत्तर असतं.  खरच काय आहे अध्यात्म म्हणजे? अगदी साध्या सोप्या शब्दात सांगायच तर, "चांगल्या विचारांमुळे मनात निर्माण होणाऱ्या चांगल्या इच्छा म्हणजे अध्यात्म".  अध्यात्म या शब्दाची व्याप्ती खूप मोठी आहे. फक्त नामस्मरण, जप, पूजाअर्चा म्हणजे अध्यात्म नव्हे. फार फार तर आपण असं म्हणू हे सारे  अध्यात्मापर्यंत पोचण्याचे काही मार्ग असू शकतात किंवा आहेत.  या साऱ्यामुळे मन शांत व स्थिर होतं. मनातले नकारात्मक भाव दूर होतात आणि त्याची जागा सकारात्मक विचार घेतात.  या सकारात्मक विचारांमधून चांगल्या इच्छा जन्म घेतात. चांगल्या इच्छा म्हणजे ज्या मनाला फक्त समाधानच देतात त्यांचा दुष्परिणाम नसतोच. अशा सर्व इच्छापूर्तीचा मार्ग म्हणजे अध्यात्म.
      ज्या सृष्टीमध्ये आपण जन्म घेतला, त्या सृष्टीप्रती परोपकाराचा भाव मनात ठेवून  त्या सृष्टीचा आदर ठेवणे, ज्या समाजामध्ये आपण रहातो त्या समाजाच्या हितासाठी आपण काहीतरी केले पाहिजे हा भाव मनात असणे म्हणजेही  आध्यात्म आहे. या जगात शाश्वत असं काहीच नसतं. अगदी हे जगही अशाश्वत आहे. मग तरीही आपण  राग, द्वेष असे वाईट भाव आयुष्यभर जपत असतो. आपल्यातल्या 'मी' कुरवाळत बसतो. अध्यात्म या साऱ्याच्या पलीकडे आहे. तरीही ते खूप कठीण नाहीये. रोजच्या धकाधकीच्या आयुष्यातही जगण्यातलं अध्यात्म शोधता आलं पाहिजे. त्यासाठी ग्रंथ, पोथी किंवा जपमाळ घेऊन बसायची गरज नाही. आपल्या चांगल्या वर्तणूकीतूनही आपल्याला आध्यात्मिक समाधान मिळू शकतं.
   भिकाऱ्याला भिक्षा देणं चुकीचं की बरोबर हा विचार काही क्षण बाजूला ठेवूया. पण उपाशी असणाऱ्याला अन्न देणं किंवा समोरचा संकटात असताना त्याला आधार देणं या गोष्टी आपण अगदी सहज करु शकतो.
     "दिव्यत्वाची जेथे प्रचिती तेथे कर माझे जुळती" बाबा आमटे, प्रकाश आमटे, गाडगे महाराज अशा अनेक व्यक्तींच नाव जरी कोणी उच्चारलं तरी मनात आपोआपच आदर दाटून येतो. याच कारण म्हणजे त्यांनी जगण्यातलं अध्यात्म खऱ्या अर्थाने आपलसं केल होतं. भगवी वस्त्र घालून, जटा वाढवून आणि हातात कमंडलू घेऊन कोणीही अध्यात्मिक होईलच अस नाही. आध्यात्मिकता ही आत्म्याशी / मनाशी निगडीत आहे. दिखावूपणाशी नाही.  आपलं मन नेहमी शुद्ध हवं. निरपेक्ष भावनेने अगदी छोटीशी का होईना पण कोणालातरी मदत केल्यावर जे समाधान मिळतं ते लाखो करोडो रुपये खर्च करुनही कोणीही विकत नाही घेऊ शकत. निर्मळ, निरपेक्ष मन हि परमेश्वराची देणगी आहे. ती जन्मजातच आपल्याला मिळालेली असते. पण आपण मात्र आपल्या विचारशक्तीच्या जोरावर दुसरं मन तयार करतो आणि छोट्या छोट्या गोष्टीतला आनंद हिरावून बसतो.
     एखादं लहान बाळ हसताना किंवा शांतपणे झोपलेल असताना किती गोड आणि निरागस दिसतं. हि निरागसता असणे हे सुद्धा एक प्रकारच 'अध्यात्म'च आहे. ज्या गोष्टींमधून मनाला 'सात्विक आनंद' मिळतो, त्या प्रत्येक गोष्टीमध्ये अध्यात्म आहे. मग तो विस्तीर्ण पसरलेला सागरकिनारा असो वा बागेत उमललेलं एखाद सुंदर फूल असो किंवा एखाद्या गायकाने गायलेल मत्रमुग्ध गाणं असो वा एखाद्या चित्रकाराने रेखाटलेलं एखाद सुंदर चित्र असो; गोष्ट निसर्गनिर्मित असो वा मानवनिर्मित ते महत्वाच नाही. महत्वाच असतं ते आनंद मिळणं. छोट्या छोट्या गोष्टीत जगण्यातलं खरं आध्यात्म सापडतं. परमेश्वराने निर्माण केलेलं जग हे फार सुंदर आहे; फक्त आपला   दृष्टीकोन बदलायला हवा; सकारात्मक विचारसरणी आचरणात आणायला हवी. हे ज्याला जमलं त्यालाच खऱ्या अर्थाने   'अध्यात्म' म्हणजे काय हे समजलं. तुझे आहे तुजपाशी... आणि हे आपल्यापाशी असणारं  आपल्यालाच शोधावं लागतं.
©मानसी जोशी

तुझे आहे तुजपाशी

    आज मॉर्निंग वॉकला गेले तेव्हा दोन मुके मित्र एकमेकांशी बोलताना दिसते. बोलताना म्हणजे हातवारे करुन एकमेकांशी संवाद साधताना. खरंतर हे दोघेही मला बरेचदा एकमेकांशी छान संवाद साधत मॉर्निंग वॉक करताना दिसतात.  बोलता येत नसलं तरी छान संवाद साधता येतो हे अशा लोकांकडे बघून जाणवतं. गेले चार दिवस "तोंड आल्यामुळे" मला बोलता येत नाहीये. त्यामुळे माझी सहाजिकच चिडचिड होतेय. पण ज्यांना आयुष्यात कधी बोलताच आलं नाही किंवा येणार नाही, अशा लोकांच दु:ख किती मोठ असेल? पण या गोष्टीचा कुठलाही बाऊ न करता एकमेकांशी छान संवाद साधत मॉर्निंग वॉक करणारे ते मित्र बघून मला जाणवलं छोट्या छोट्या गोष्टींमुळे आपण किती पॅनिक होतो. खरंच याची गरज असते का? माझ्या माहितीत अशी काही जोडपी आहेत ज्यांना बोलता येत नाही (दोघही मुकी आहेत). पण जेव्हा त्यांना कळलं की त्यांचा मुलगा बोलू शकतो तेव्हा मात्र त्यांना प्रचंड आनंद झाला. आपल्या बाळाच्या तोंडून जेव्हा आपण 'पहिला' शब्द ऐकतो तेव्हा आपणही किती खूष होतो; तर आयुष्यभर मुकेपण सोसणाऱ्या माणसांना किती आनंद होत असेल, याची आपण कल्पनाही करु शकत नाही.

      "ऑल द बेस्ट" नाटकातील एक प्रसंग मला चांगलाच आठवतोय. या नाटकात आधंळा,बहिरा आणि मुका असे तीन मित्र असतात आणि हे तिघेही एकाच मुलीवर प्रेम करत असतात. यातला मुका मुलगा जेव्हा आपलं प्रेम व्यक्त करायचं ठरवतो, तेव्हा त्याच्यासमोर सगळ्यात मोठी अडचड असते ती संवादाची. तो आपल्या परीने तिला सांगायचा प्रयत्न करत असतो. पण तिला नीटसं काहीच समजत नसतं. अखेर हताश होवून तो कागद पेन हातात घेतो. पण ती त्याला थांबवते आणि संवाद साधायचा प्रयत्न करायला सांगते. हा प्रसंग अगदीच 'हार्ट टचिंग' या कॅटॅगरीला;  डोळ्यात पाणी आणणारा!

      आमच्या कॉलेजमध्ये दीक्षित नावाचे एक इंग्रजीचे प्रोफेसर होते. ते जन्मत: आंधळे नव्हते पण चुकीचे ड्रॉप्स डोळ्यात घातले गेल्यामुळे लहानपणीच त्यांना अंधत्व आलं होतं. पण परिस्थितीशी दोन हात करुन त्यांनी आपलं शिक्षण पूर्ण केलं आणि नोकरीही केली. सामान्यातले असामान्य म्हणतात ते असेच असावेत बहुदा.

    आपल्याजवळ असणाऱ्या अनेक गोष्टींची साधी कल्पनाही आपल्याला नसते.  काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. माझ्या मैत्रीणीचं मिसकॅरेज झालं होत त्यामुळे ती खूप डिस्टर्ब होती. आधीच खूप वर्षांनी ती प्रेग्नंट राहिली होती. सगळं व्यवस्थित चाललेलं असताना अचानक पाचव्या महिन्यात तिचं मिसकॅरेज झाल्यामुळे ती खूप दु:खी होती. तिच्याशी फोनवर बोलत असताना माझी मुलगी मला सतत हाका मारुन, काही ना काही विचारुन डिस्टर्ब करत होती. मी तिच्यावर वैतागले तर पलीकडून मैत्रीण म्हणाली, "नको ग चिडूस तिच्यावर. तिच्या रुपाने खूप मोठं सुख मिळालंय तुला आयुष्यात. आणि कुठल्याही स्त्री साठी इतर कुठल्याही हाकेपेक्षा 'आई' म्हणून मारलेली हाक किती महत्वाची असते, हे माझ्यापेक्षा जास्त चांगलं कोणीच सांगू शकत नाही. तुला नाही कळणार हे दु:ख कारण तू दिवसातून सतत ती हाक ऐकत असतेस. तिचं बोलणं ऐकून माझे डोळे पाणावले. खरच खूप वाईट वाटलं होतं तेव्हा.

     आपण नेहमीच आपल्याजवळ जे नाही त्याचा विचार करुन कुढत रहातो. जरा मोकळेपणाने आपल्याला खूप काही मिळालं आहे असा विचार केला तर कदाचित आयुष्यात बराच फरक पडू शकेल. अनेक प्रॉब्लेम्स जे आपल्याला खूप मोठे वाटतात; ते अगदीच सर्वसामान्य वाटू लागतील.  problems are too easy we make them difficult.

©मानसी जोशी

ब्लॅक

ब्लॅक! नुसतं ब्लॅक हा शब्द म्हटलं की प्रत्येकाच्या डोळ्यासमोर कुठलीना कुठली गोष्ट ही येतेच. 
  काहींच्या डोळ्यासमोर 'ब्लॅक मॅजिक' येत, तर काहींच्या डस्की स्किन. काही विज्ञानप्रेमींना  'ब्लॅक होल' आठवेल तर तत्वज्ञानींच्या नजरेसमोर  मात्र 'वर्णभेद' येइल. काहींना 'ब्लॅक मनी' तर काहींना   मात्र काळाकूट्ट 'अंधार' आठवेल. सद्ध्या संक्रांतीमुळे मात्र  अनेक स्त्रियांच्या डोळ्यासमोर ब्लॅक म्हटल्यावर काळी साडी किंवा ड्रेस  येत असेल.
     ब्लॅक! काळा रंग! हा रंग तिमिराकडून तेजाकडे जाताना क्षणाक्षणाला आपल्या छटा बदलून आपल्या नकळत नष्ट होतो तर संध्याकाळपासून रात्रीपर्यंत अगदी अलगद पाऊल न वाजवता सर्वदूर परसतो. कुठल्याही रंगात काळा रंग मिसळला तर त्या रंगाच अस्तित्वच नष्ट होतं.  रंगाचा बेरंग होतो अस म्हणतात ते हेच असाव बहुदा.
     काळ्या रंगाला नेहमीच दुय्यम स्थान देण्यात येत. काळं म्हणजे वाईट असा एक (गैर?)समज समाजामध्ये आहे. एखाद्या गोष्टीत काही संशयास्पद असेल तर काही 'काळबेरं' तर नाही ना? अस म्हटल जात. लग्नासाठी बरेचदा 'गोऱ्या' मुलीचीच अपेक्षा असते. 'ब्लॅक मॅजिक' किंवा 'काळी जादू’ हा शब्दप्रयोग म्हणजे  काळ्या रंगाला अगदीच खलनायकी रंग दिल्यासारख आहे.
       हा रंग कसाही असला तरी मला आवडतो. प्रत्येक रंगात मिसळून आपलं अस्तित्व जपणारा असा हा रंग आहे. म्हणूनच की काय गोऱ्या रंगाच्या सौदर्यवतीपुढे अनेकदा  'डस्की ब्युटी' भाव खाऊन जाते. घनघोर अंधारात जाणवणाऱ्या नीरव शांततेत अनेकदा आयुष्याचा नवीन अर्थ कळतो. 
     बाकी काळ्या रंगाला कोणी कितीही नावं ठेवली तरी काही गोष्टींचा रंग मात्र काळाच असावा म्हणून अनेकांचा अट्टाहास असतो. उदाहरणार्थ केस ......
     मला मात्र काळ्या रंगांच्या कपड्यांच   पहिल्यापासूनच प्रचंड आकर्षण आहे. 'ब्लॅक  ॲन्ड रेड' हे माझ फेव्हरेट कॉम्बिनेशन आहे.  अशुभ मानल्या जाणाऱ्या काळ्या रंगाला संक्रातीमध्ये मात्र मानाचे स्थान मिळते. यामागे वैज्ञानिक किंवा धार्मिक कारण काहीही असल तरी याच सणाला  मुक्तपणे काळ्या रंगाचे कपडे घालता येतात.
©मानसी जोशी

कॉलेज जीवनातील एक अनुभव

ग्रॅज्युएशन झाल्यावर कॉलेज ग्रूपमधल्या प्रत्येकाच्या वाटा वेगवेगळ्या होतात. प्रत्येकाने पोस्ट ग्रॅज्युएशनचं काहीना काहीतरी प्लॅनिंग केलेलं असतं. पण या साऱ्याबरोबर सुरु होतात सुगरिणीचे सल्ले. ज्यांना धड ते स्वतः १०/१२ वी पास कि नापास ते त्यांच त्यांनाच सांगता येत नाही अशी लोक मोठ्या मोठ्या गोष्टी  सांगायला सुरुवात करतात. खर तर ग्रॅज्युएशननंतर मी सुद्धा MBA करायच ठरवलं होत. पण काही वैयक्तिक कारणांमुळे ते शक्य झाल नाही. मग रत्नागिरीला असणाऱ्या काही ऑप्शन्सपैकी L.LB हा ऑप्शन निवडून मी. L.LB ला ॲडमिशन घेतली आणि मग गमतीजमतींना सुरुवात झाली.
      व्यक्ती तितक्या प्रकृती याचा प्रत्यय मला तेव्हा आला जेव्हा प्रत्येकाने आई बाबांसमोर आपआपली मते मांडण्यास सुरुवात केली. एक काका मोलाचा सल्ला देत  मला म्हणाले, "ग्रॅज्युएशनला फर्स्ट क्लास मिळाला म्हणजे वकीलीचा अभ्यास जमेल अस नाही. फार कठीण असतो तो अभ्यास, खायचा भात नव्हे. आजकाल तर फर्स्ट क्लास ग्रॅज्युएट कोणीही होत. गल्लोगल्ली पडलेत असे अनेक".
 मग मी ही हसून म्हणाले, "अहो म्हणूनच तर मी L.LB करतेय ना नाहीतर मी पण त्या गल्लोगल्ली पडलेल्यांपैकीच एक नाही का होणार?"
     काका गप्प बसले पुढे काय बोलायचं सुचलं नाही बहुदा  म्हणून मग त्यांनी आपला मोर्चा माझ्या आईकडे वळवला आणि म्हणाले, "तुमची मुलगी फाटकन बोलते कोणालाही. आता तर काय वकील होणार मग तर बघायलाच नको......माझं काही नाही हो  पण बघा विचार करा. वकील मुलींची लग्ने सहजासहजी जमत नाहीत हो".
      त्यांच्या या दोन परस्परविरोधी वाक्यांवर मात्र मला प्रचंड हसायला आलं. मला वकीलीचा अभ्यास झेपणार नाही अस इनडायरेक्टली बोलणारे काका चक्क मी वकील झाल्यानंतरही काळजी करत होते. काहींना तर माझ्या लग्नाची फारच चिंता अशा लोकांनी चक्क स्थळ सांगायला सुरुवात केली.
         या साऱ्यात भरीस भर म्हणजे लॉ कॉलेजच टायमिंग संध्याकाळी ५ ते ८ होतं. हे म्हणजे माकडाच्या हाती कोलीत देण्याचा प्रकार झाला होता. त्यामुळे M.Com करायच इथपासून जीवाला घोरपर्यंतच्या विषयांवर चर्चा सुरु झाली होती आणि होणाऱ्या प्रत्येक चर्चेबरोबर माझी चिडचिड वाढत होती. काही लोकांची बोलणी ऐकून तर सहनही होत नाही आणि सांगताही येत नाही अशी माझी अवस्था झाली होती. त्यातच आमच्याकडे नेहमी येणारे एक सद्गृहस्थ त्या दिवशी आमच्याकडे आले होते. खरेदी विक्री आणि एकूणच ॲग्रीमेंट वगैरेची कामे ते करत असत. शिक्षण जेमतेम ग्रॅज्युएट असेल नसेल. मी L. LB करतेय म्हटल्यावर त्यांनी मला विविध प्रश्न विचारायला सुरुवात केली ..... यावर मी त्यांना फक्त एवढच सांगितल की आत्ता आम्हाला यातलं काहीच शिकवलं नाहीये. पहिल्या सेमिस्टरला लीगल लॅंग्वेज, कॉंस्टिट्यूशन असेच विषय आहेत. 'बरं' अस म्हणत आपलं जमिनींच्या व्यवहारासंबधीतलं ज्ञान किती महान आहे आणि प्रक्टिसिंग ॲडव्होकेटपेक्षा मी कसा हुशार आहे  हे सांगायला सुरूवात केली.  त्यानंतर अस बरेचदा घडलं. मी मनातून त्या काकांवर फार वैतागले होते पण आई बाबांसमोर त्यांना काही बोलूही शकत नव्हते. अखेर मला ती संधी मिळाली. त्या दिवशी संध्याकाळी मी कॉलेजला जायच्या गडबडीत होते. तेवढ्यात ते काका आले. नेहमीप्रमाणे प्रश्न विचारायला सुरुवात केली, " काय मग पहिल्या सेमिस्टरला  किती विषय राहिले?" मी काहीस चिडूनच सांगितल, "एकही नाही कॉलेजमध्ये सेकंड आले मी. सगळे विषय क्लिअर आहेत.”  यावर काका हसत म्हणाले, "सोपेच तर विषय होते सगळे काय बरोबर ना?" मला खर तर मनातून प्रचंड राग आला होता पण तरीही मी गप्प राहिले. मग पुढचे प्रश्न सुरु झाले कुठले विषय कोण शिकवत वगैरे. मी नाईलाजाने इच्छा नसताना त्यांच्या प्रश्नांची उत्तरे देत होते. अशातच त्यांचा पुढचा प्रश्न आला, "मग ते  ×××× वकील काय शिकवतात कि नाही तुम्हाला?" "IPC " मी सांगितले. मग त्यांनी ×××× हे वकील कितीही मोठे असले तरी त्यांच्यासमोर मी कसा ग्रेट आहे याची टिमकी वाजवायला सुरुवात केली. मी मनातून वैतागले होते. एवढ्यात परत त्यांनी विचारले, " मग काय काय झालं शिकवून?" या माणसाला IPC म्हणजे काय हे नीटस कळलेलं नाही हे एव्हाना माझ्या लक्षात आलं होत. मिळालेल्या संधीचा सदुपयोग करुन घेणे या वकीलीच्या पहिल्या धड्याचा वापर करत मी त्यांना सांगितल,  "Section 494- Bigamy  अर्थात बहुपत्नित्व" IPC म्हणजेच Indian Penal Code नुसार हा गुन्हा आहे आणि त्यासाठी ७ ते १० वर्षांपर्यंतची शिक्षा होवू शकते” (त्या काकांच्या नात्यातल्या कोणीतरी बहुदा त्यांच्या भावाने दोन लग्ने केली होती आणि दोन्ही बायका एकाच घरात रहात होत्या.) माझ उत्तर ऐकून त्यांचा चेहरा खर्र्कन पडला. खर तर मला  सगळा सेक्शन त्यांना डिटेलमध्ये समजावायचा होता पण  माझ्या आई बाबांनी माझ्याकडे एक जळजळीत कटाक्ष टाकला आणि मी उशीर होतोय अस म्हणत चटकन बॅग घेवून कॉलेजला निघून गेले. त्यानंतर मात्र आजतागायत त्या काकांनी मला लॉ या विषयावर एकही प्रश्न विचारला नाही. पुढे एकही ATKT न लागता सहाही सेमिस्टर्स पूर्ण झाली. खर तर हे त्या काकांना सांगायची खूप इच्छा होती पण  ते काही  जमलं नाही.
©मानसी जोशी 

तो

#तो

तो जन्माला येतो तेव्हाच त्याच्याकडे घराण्याचा वारस म्हणून बघितलं जात. कधी तो घरातला लाडका बाळकृष्ण असतो कधी खोड्या करुन ताईचा मार खाणारा खट्याळ भाऊ, तर कधी  धाकट्या बहि‍णीला मार पडू नये म्हणून खोटं बोलणारा  दादा  असतो.
     तो एखादीचा मित्र असतो. चेष्टा करुन सतावणारा पण त्याचवेळी तिची काळजी घेणारा.
तो प्रेयसीचा प्रियकर असतो. तिच्यावर जीवापाड प्रेम करणारा. तिच्या स्वप्नांसाठी आपली स्वप्न विसरणारा.
तो एक पती असतो. आपल्या बायकोवर जीवापाड प्रेम करणारा. आपली सगळी स्वप्न तिच्या डोळ्यात बघणारा.!
तो बरेचदा बायको आणि आईच्या कात्रीत सापडतो. आईसाठी तो 'बायकोचा बैल' असतो तर बायकोसाठी 'श्रावणबाळ'. तरीही दोघींवरही तो मनापासून प्रेम करत असतो.
तो एक पिता असतो आपल्या मुलांच्या सुखासाठी राबराब राबणारा . खूप इच्छा असूनही त्यांच बालपण पहायच राहूल गेलेला.
तो एक पिता असतो कधीही न रडणारा. पण मुलीच्या पाठवणीच्या वेळी मात्र हळूच डोळ्याच्या ओलावलेल्या कडा पुसणारा.
तो एक सासरा असतो. सुनेची लेकीप्रमाणे काळजी घेणारा आणि लेकीच्या सुखासाठी जावयालाही खूष ठेवायचा प्रयत्न करणारा.
तो भाचवंडांचा लाडका मामा असतो.  तो काका असतो, आजोबा असतो. तो घरातला #कर्ता असतो.
उच्चशिक्षित स्त्री पतीसाठी/ मुलांसाठी  हाऊसवाईफ बनली तर ती ग्रेट ठरते. पण हेच पुरुषाने केलं तर टिकेचा धनी होतो.
असतीलही काही पुरुष वाईट पण सगळेच काही वाईट नसतात. द्रोपदीच वस्त्रहरण करणारा दुर्योधन हा  पुरुष असला तरी तिच्या शिलाच रक्षण करणारा कृष्ण हादेखील पुरुषच होता. परस्त्रीला मातेसमान मानणारे शिवाजी महाराजही एक पुरुषच होते. बलात्कार करणारा पुरुष असला तरी त्या बलात्काऱ करणाऱ्याला पकडून देणारा इंस्पेक्टरही बहुतांश वेळा पुरुषच असतो.
स्त्रीला अबला बनवणारा पुरुष असेलही कदाचित पण तिला सबला बनविण्यासाठी झटणारे अनेक पुरुष होवून गेले. स्त्री शिक्षणाची कास धरणारे न्यायमूर्ती रानडे, महात्मा फुले; सतीची चळवळ, बालविवाह हे  बंद करायला लावणारे राजा राममोहन रॉय हे सारे पुरुषच होते.
चांगल किंवा वाईट ही एक प्रवृत्ती असते. ती स्त्री किंवा पुरुष दोघांमध्येही असते.
आज #International_Men's_Day असूनही त्याबद्दल फेसबूकवर अगदी अत्यल्प पोस्ट्स दिसल्या.काही पोस्ट्स तर खिल्ली उडवणाऱ्याच आहेत. याउलट Women's Day च्या दिवशी मात्र 'स्त्रीचा सन्मान करा, ती कशी ग्रेट आहे' अशाप्रकारच्या पोस्ट्सचा पाऊस पडलेला असतो. आज ना वर्तमानपत्रात पानभरुन जाहीरात, ना ऑनलाईन शॉपिंग साठी ऑफर्स. हे सारं कुठेतरी खटकतय. आपल्या आयुष्यातील वडील, भाऊ, नवरा, दिर, सासरा.....  या अशा अनेक रुपातील पुरुषांना योग्य तो मान द्या. त्यांचा  सन्मान करा. कारण हे देखील तुमच्या आयुष्यातील खूप महत्त्वाचे घटक आहेत.
Happy Men's Day …..

©मानसी जोशी

भाजीमंडईबाहेरचा किस्सा

आत्ता घडलेला ताजा किस्सा
    संध्याकाळी भाजी मंडईबाहेर दोन अल्ट्रा मॉडर्न मॉम्सचा संवाद ऐकण्याचा दुर्मिळ योग आला .
-Hi ! after long time. परवा ओपन हाऊसला(पेरेंट्स मिटिंग) पण नव्हतीस तू.
-हो अग या वीकेंडला आउटिंग जायचं आधीच ठरलं होतं आमचं.
-अंशू कुठाय ?
-तो काय तिकडे गाडीवर बसलाय; त्याचा फेव्हरेट गेम खेळत. आज Children Day आहे ना, मग मला म्हणाला आज गिफ्ट म्हणून मला XXXX गेम डाउनलोड करुन दे.
-How Sweet!
-काय झालं ग मिटिंगला
-काही नाही नेहमीचच  मुलांची रिडिंग हॅबिट डेव्हलप करा. त्यांच्या हातात मोबाईल नको तर स्टोरी बुक्स  द्या. आता ही मुलं होमवर्क करताना मारामार स्टोरी बुक्स कुठून वाचणार?
-हो ना यार सिरिअसली. मागे मी विचारलं  kindle वर काही बुक्स आहेत का? तर म्हणाल्या  E-book नको.  आता Gadgets वापरली तर चांगलच आहे ना. पण जुनाट विचारातून बाहेरच येत नाहीत.
-नुसतच दाखवायच ग आमची शाळा किती मॉडर्न आहे . प्रत्यक्षात सगळ्या जुन्या मेथडच वापरतात
      हा सगळा संवाद चालू असताना ६/७ वर्षांचा मुलगा मात्र गेममध्ये तल्लीन झाला होता. आजूबाजूच्या जगाचं त्याला अजिबात भान नव्हतं. संध्याकाळच्या आल्हाददायक वातावरणात मुलं मोबाईलवर गेम खेळण्यात कशी काय रमतात तेच कळत नाही. आमच्या सोसायटीमधली  मुलं  संध्याकाळी  पार्किंगमध्ये खेळत तरी असतात किंवा भांडत तरी असतात. पण खेळ म्हटला की भांडणं आलीच. त्यामुळे आम्ही कोणीच त्याकडे लक्ष देत नाही. असो. बाकी या अल्ट्रा मॉडर्न मॉम्सनी कितीही अक्कलेचे तारे तोडलेले असले तरीही E-books नको सांगणाऱ्या आणि मुलांना वाचनाची गोडी लावायचा प्रयत्न करणाऱ्या त्या टिचरचं मात्र मला मनापासून कौतुक वाटलं.

©मानसी जोशी

आठवणी

आठवणी ! किती अद्भूत शब्द आहे ना हा!
नुसता ऐकला किंवा वाचला तरी मनातल्या मनात कोणाचीना कोणाची आठवण येते.
या आठवणी कधी मन हळवं करतात तर कधी रडता रडता हसायला लावतात.
कधी प्राजक्ताच्या फुलांप्रमाणे डोळ्यातून टपटप ओघळतात
तर कधी रातराणीच्या गंधापरी मनात हळूवार दरवळतात.
एखाद्या दिवशी पहाटेची भूपाळी किंवा मंदिरातला घंटानाद ऐकून मन बालपणात जातं.
तर कधी एखाद्या सकाळी चहाचा दरवळणारा गंधही मनात माहेरची आठवण घेऊन येतो.
आई बाबांबरोबर गप्पा मारत प्यायलेला चहा, भावंडाबरोबरची भांडणं, सगळं अगदी काल परवा घडल्यासारखं वाटतं.
एखाद्या हळव्या रात्री झोपताना  गोधडी अंगावर पांघरली की आजीच्या आठवणीने मन भरुन येतं.
एखादं छोटं बाळ बघितलं की आपल्याच पिल्लाचं बालपण आठवतं.
लेकीचा अभ्यास घेताना शाळेतल्या आठवणी जाग्या होतात.
मग मनात येतं इतकी वर्ष झाली तरी काहीच बदलेलं नाही.
संध्याकाळच्या आठवणींबद्दल काय लिहू? ही संध्याकाळ तर अक्षरशः वेड लावते.
एखाद्या संध्याकाळी मित्र मैत्रीणींबरोबर घालवलेला वेळ आठवतो.
ती चेष्टा मस्करी, गॉसिप सगळं आठवून मनात हसू उमटतं.
 मग नकळत फोन हातात घेऊन त्यावेळच्या ग्रूपमधल्या कोणालातरी फोन करावासा वाटतो पण, 'बिझी असेल तर ?' हा विचार मनात येतो आणि मग विचार बदलतो.
 तर कधी एखाद्या निवांत संध्याकाळी हमखास 'तिची किंवा 'त्याची' आठवण येते आणि मन हेलावून जातं.
मनाला एक वेगळीच हुरहूर लागते. या आठवणींमधून बाहेर पडायला मनही सहजासहजी तयार होत नाही.
वेळ मात्र कापरासारखी निघून जात असते आणि नाखूषीने का होईना मनाला आठवणींच्या राज्यातून बाहेर यावच लागतं.
आठवणीत जागणाऱ्या रात्री मात्र बरेचदा डोळे शुष्क करतात.
मुक्याने अश्रू ओघळत रहातात आणि रात्रभर जागून पुन्हा पहाटही भिजवून टाकतात.
©मानसी जोशी

आठवणींचे पान उलगडताना

काल ATM बाहेर रांगेत उभी होते. बाजूला कॉलेजला एक ग्रूप गप्पा मारत उभा होता. त्यातला एक मुलगा आपल्या मोबाईलमधले फोटो बाकीच्यांना दाखवत होता. सहज त्यांच्यातला संवाद कानावर पडला.
"हा बघ "तिचा" लेटेस्ट DP. कसली सुंदर दिसते ना. पिंक कलर सूट करतो तिला"
 "अरे तू तर तिच्या फोटोंचा फोल्डरच केलायस. घरी कोणी बघितलं तर फुकट मरशील" ग्रूपमधला एकजण त्याला म्हणाला.
   "अरे काय येडा आहे का मी गॅलरीला पासवर्ड ठेवलाय. एकदा कॅम्पस मधून सिलेक्शन होवूदे मग प्रपोज करणार तिला." तो मुलगा हसत म्हणाला.
      त्या ग्रूपमधला हा संवाद ऐकून मला हसायला आलं आणि कॉलेजमधला एक किस्सा आठवला.
     तेव्हा कॉलेजचे डेज चालू होते. त्या दिवशी 'सारी डे' होता. त्यामुळे मी कॉलेजला कॅमेरा नेला होता. आमच्या वर्गातला एक मुलगा माझ्याजवळ येउन मला म्हणाला, "ए   'ती' मैत्रीण आहे ना तुझी. मला प्लीज तिचा एक फोटो काढून दे ना.
     यावर मी म्हणाले, "अरे मैत्रीण वगैरे नाही पण ओळखतो आम्ही एकमेकींना.पण असा फोटो काढायचा म्हणजे...
    "Please फक्त एवढं एक काम कर ना. Don't worry मी misuse नाही करणार. मी खरच खूप सिरिअस आहे तिच्या बाबतीत." माझा मित्र म्हणाला.
   "अरे एवढं आहे तर मग विचारत का नाहीस तिला? मी
   "अगं कुठल्या बेसवर विचारणार? मी स्वतः एक पैसा पण कमवत नाही. आणि पुढचं पुढे बघू."
    नंतर मी त्याला तिचा फोटो काढून दिला. तेव्हा कॅमेरा रोल डेव्हलप करायला लागत असत. तिच्या फोटोसाठी रोल डेव्हलप करुन आणायचं माझं कामही त्याने केलं.
   मनात आलं आज सोशल मिडीआमूळे सगळं किती सहज सोपं झालय. एक फोन नंबर असला किवा फेसबूक , इन्स्टाग्रामवर जॉइन असलं की झालं. असं फोटो मिळविण्यासाठी कोणाला विनवण्या करायला लागत नाहीत. पण असं असल तरी त्यावेळची मजा काही वेगळीच होती.
©मानसी जोशी

मांडवाखाली

मांडवाखाली !फार पूर्वीच्या काळी वधूच्या घरासमोरच्या अंगणातच लग्न लागत असत. अंगण सारवून मांडव म्हणजेच मंडप घातला जात असे. काळानुसार घरं लहान होत गेली, फ्लॅट सिस्टिम अस्तित्वात आली. अंगणं नष्ट झाली आणि विवाहकार्यासाठी कार्यालय, हॉल, लॉन या संकल्पना अस्तित्वात आल्या. लग्न कुठेही झालं तरीही लग्नमंडपात घडलेल्या घडामोडींना आजही 'मांडवाखाली' घडलेल्या घटना असच म्हटलं जातं.
        किती वेगळं असतं लग्नमंडपातलं वातावरण. सनईचे मंजूळ स्वर कानावर पडत असतात. वरपक्षाच्या आणि वधूपक्षाच्या खोलीत नटणाऱ्या मुलींची, स्त्रीयांची  धावपळ चालू असते. नटलेल्या करवल्या उगाचच  इकडून तिकडे फिरत असतात. चहा कॉफीच्या स्टॉलजवळ गप्पांचा फड रंगलेला असतो. रात्रभर प्रवास करुन खास लग्नासाठी आलेला एखादा पाहुणा, 'यायलाच हवं! आलो नसतो तर मला जिवंत सोडलं नसतं तिने/त्याने' असं म्हणत उत्सवमूर्तीशी असलेली आपली जवळीक दाखवून देत असतो. लहान मुलांना खेळायला भरपूर जागा आणि समवयस्क मित्र मंडळी मिळाल्याने मुलं प्रचंड आनंदात इकडून तिकडे धावत खेळत असतात. त्यातलच एखादं मुल धडपडतं. त्या मुलाची आई मग आतल्या खोलीतून बाहेर येते आणि  गप्पांचा फड जमवून बसलेल्या त्या मुलाच्या बाबांवर वैतागते, 'एक दिवस पण नीट लक्ष ठेवता  येत नाही का? असं म्हणून त्या  मुलाच्या पाठीत एक धपाटा घालून वैतागून पुन्हा आत निघून जाते. चिडलेलं ते मुल आणि त्याचे  'बिचारे' बाबा मग शांतपणे बसून रहातात.
     एखादा तरुणांचा ग्रूप कार्यालयात नटून सजून फिरणाऱ्या  करवल्यांकडे बघत आपल्या  सौदर्यदृष्टीला आव्हान देत त्यामध्येच कोणी 'खास' दिसतेय का ते शोधत असतो. या सगळ्या गदारोळात मात्र एखाद्या 'त्याची' नजर आदल्या दिवशीच मनात भरलेल्या 'तिला' शोधत असते. 'ती' दिसल्यावर मात्र तो मनोमन सुखावतो. लग्नातच लग्न जमतात ती अशी.
      सगळे जण आपाआपल्या परीने एंजॉय करत असताना मात्र ज्यांच लग्न आहे ते 'वर आणि वधू' मात्र भटजी सांगतील तसं करत, मख्ख चेहऱ्याने विवाहविधी पाडत असतात.
      हळूहळू हॉलमधली गर्दी वाढायला लागते. वेगवेगळ्या ठिकाणी गप्पांचा फड रंगलेला असतो. अचानक खूप वर्षांनी भेटलेल्या सग्या सोयऱ्याशी हितगुज सुरु होतं. नाष्ट्याच्या टेबलाजवळची गर्दी वाढायला लागते. तर दुसरीकडे नवऱ्या मुलासाठी रुखवताच्या जेवणाचं ताट सजवलं जातं. या रुखवताच्या जेवणाच्या वेळची एक गम्मत आठवली.
       आमच्या ओळखीतलं एक लग्न होतं. मुलीकडची मंडळी फार हौशी. त्यांनी अनेक वेगवेगळे पदार्थ  अतिशय उत्कृष्टरित्या एका सुबकदार ताटात  मांडून ठेवले होते. ताटाभोवतीची सजावटही अतिशय सुंदर होती. नवरा मुलगा येउन बसणार तोच दिड पावणे दोन वर्षाचा एक छोटा मुलगा पळत येउन त्याच्या जागेवर बसला आणि काही केल्या तिथून उठेना. अखेर नवऱ्या मुलाने गोड बोलून त्याला मांडीवर बसायला तयार केलं आणि त्या मुलाला मांडीवर घेऊन जेवायला बसला. तेवढ्यात मुलाचा एक मित्र आला आणि म्हणाला, 'काय हे लग्नाआधीच प्रॅक्टिस सुरु ?' तेवढ्यात वराचा  दुसरा एक मित्र आला आणि म्हणला, 'ये कब हुवा? ते पण लग्नाआधी?' त्या दोघांचं  हे बोलणं ऐकून सगळे हसायला लागले. पुढे जेवण होइपर्यंत तो मुलगा नवऱ्या मुलाच्या मांडीवर बसून  होता. अशा अनेक गमतीजमतीने सजलेली असते लग्नमंडपातली सकाळ. आणि हो सकाळच हा! कारण एकदा का लग्न लागलं कि हळूहळू सगळा उत्साह आणि करवल्यांचा मेकअपही ओसरत जातो. आलेल्या पाहुण्यांना जेवून ऑफिसला किंवा घरी जायची घाई असते.नवरा नवरी फोटोसेशनमध्ये व्यस्त होतात.या जेवणाची घाई आणि फोटोसेशनच्या गमतींबद्दल बोलायचं तर एक वेगळी पोस्टच लिहावी लागेल त्यावर. बाकी या सगळ्या कार्यक्रमांनंतर शेवटी होणारा पाठवणीचा कार्यक्रम म्हणजे सगळ्यांच्या डोळ्यात पाणी आणणारा. सगळं हसरं वातावरण एकदम गंभीर होवून जातं. आसू आणि हसू डोळ्यात घेउन नववधू एक नवीन आयुष्य सुरु करण्यासाठी पुढे पाऊल टाकते. हसत हसत सुरु झालेला हा विवाहसोहळा डोळ्यात आनंदाचे आणि दु:खाचे अश्रू एकत्रीत करुन संपन्न होतो.
     

©मानसी जोशी

प्रभाती सूर मनी रंगती

सुप्रभात मंडळी! काल सकाळी खूप दिवसांनी  चक्क सूर्यनारायणाचे दर्शन झालं.कोवळं सोनेरी उन पाहून फार बरं वाटलं.खर तर  नेहमीसारखीच  सकाळ  पण खूप वेगळी वाटत  होती. कशी असते ना ही सकाळ? किती वेगवेगळी रुपं तिची! तिच्या प्रत्येक रुपाबरोबरच आपले मूड्सही  बदलत जातात. एखाद्या दिवशी वाटतं उठूच नये. बाहेर मुसळधार पाऊस बरसत असतो. वातावरणात चांगलाच गारवा जाणवत असतो. अशा वेळी वाटतं छान पांघरूण घेऊन झोपून रहावं. एखाद्या दिवशी मात्र हिच सकाळ अचानक रम्य वाटायला लागते. वाटतं सकाळी लवकर उठून किंवा अगदी पहाटेच मस्त टेकडीवर फिरायला जावं. पक्षांचा किलबिलाट, दुरूनच कुठून तरी एखाद्या मंदिरातून येणारा मंजुळ घंटानाद, मंद गार वारा हे सार अनुभवत एखाद्या दगडावर शांतपणे बसून रहावं. पण या सगळ्या गोष्टी मनातच बरं का! कितीही काहीही वाटलं तरी लवकर  उठून रोजची कामे आवरावीच लागतात.  अगदी सुट्टीच्या दिवशीही अनेक कामाची आखणी तयार असते. पण खरं सांगू?  एक दिवस तरी काढावा स्वतःसाठी. निदान एखाद्या सकाळी तरी मनासारखं जगावं. कामं काय रोजचीच असतात. कधीतरी मुद्दाम विसरावं एखादं काम. द्यावा जरा स्वतःला आराम. जास्त नाही पण थोडीशी तरी करावी आपली मनमानी. अगदी साचेबद्ध आयुष्य जगतो आपण.   
    घडाळ्याच्या काट्यावर चाललेलं असतं सगळं. पण एखाद्या दिवशी करावा जरा बदल. कामं उरकली नाहीत तर राहूदेत तशीच. बिघडेल एखादं काम; बिघडूदे.  होइल उशीर ऑफिस गाठायला; होऊदे; बॉसची बोलणी खावी लागतील... ठिक आहे तशीही ती अधूनमधून खातच असतो की आपण. ऑफिसला पोचायला उशीर झाला म्हणून काही  बिघडणार नाही. पण जगायला मात्र उशीर करु नका. घडाळ्याच्या काट्याबरोबर चालताना ते काटे उलटे फिरत नाहीत; हे विसरु नका. घड्याळ आपल्यासाठी आहे आपण घडाळ्यासाठी नाही. बघावं थोडं  मनासारखं जगून; मग कळेल जगण्यातला खरा आनंद! आयुष्य खूप सुंदर आहे फक्त आपल्याला जगणं शिकलं पाहिजे.
  मध्यंतरी 'व्हॉट्स ॲप'वर एक सुंदर मेसेज वाजला होता.

      "आठवणी सांभाळणं सोपं असतं
        क्षण सांभाळणं कठिण
        क्षण सांभाळायला गेलं तर
        एका क्षणात त्या क्षणाच्या आठवणी होतात"

   खरच किती सुंदर विचार आहे हा. पण आठवणी सांभाळण्यासाठी निदान तो क्षण मनमुराद जगला  पाहिजे; तर त्याच्या आठवणी बनतील ना?
    लहान मुलं कशी अगदी मनमोकळं  जगतात. कुठलं स्टेटस नाही; कोण काय म्हणेल याचं टेंशन नाही. माहिती असतं त्यांनाही पावसात भिजल्यावर, चिखलात खेळल्यावर आई ओरडणार! तरीही चिंब भिजून, अंग चिखलात माखून घेऊन घरी येतात. त्यांना फक्त पाऊस अनुभवायचा असतो, चिंब भिजायचं असतं, थोडीशी मनमानी करायची असते ते ती करतात. मग यासाठी बोलणी खायचीही मानसिक  तयारी असते त्यांची. नंतर कोणी काहीही बोललं तरी काय फरक पडणार आहे? जगण्यातला जो आनंद मिळवायचा तो मिळवणं महत्वाचं. या लहान मुलांकडून शिकण्यासारख खूप काही असतं.खर तर जगण्याची कला आपल्याला लहानपणीच अवगत झालेली असते. मोठं झाल्यावर काय होतं कुणास ठावूक ? आपण जगणं सोडून देतो आणि आयुष्य रेटू  लागतो. छोट्या छोट्या गोष्टीतही आनंद दडलेला असतो हे विसरुनच जातो आपण. अगदीच नेहमी नाही पण कधीतरी लहान मुलांसारखं असं मोकळं निरागस  होऊन जगून बघावं; जगण्यातला निखळ आनंद अनुभवावा. खात्रीने सांगते, सगळी मरगळ निघून जाईल आणि नव्या विचारांची, नव्या स्वप्नांची  एक नवी सुप्रभात होइल.

©मानसी जोशी
०२/०८/२०१७
फोटो: गुगलवरुन साभार

सुप्रभात

सुप्रभात
आजची सुप्रभात जरा खास आहे. आज एक तारीख! इंग्रजी कॅलेंडरनुसार आज ऑगस्ट महिना सुरु झाला. २०१७ सालातले  सात महिने संपले. ऑगस्ट या शब्दाचं   'डिक्शनरी मिनिंग' आहे 'respected and impressive'. तर असा हा सुंदर अर्थ असणाऱ्या ऑगस्ट महिन्याचा  आज पहिला दिवस. श्रावणातले बरेचसे सण बहुतांश वेळा ऑगस्टमध्येच येतात. पावसाचा जोर ओसरलेला असतो. अधूनमधून सूर्यनारायणही दर्शन देउ लागलेले असतात. सृष्टीने जणू हिरवी शाल पांघरलेली असते. रक्षाबंधन, नारळी पोर्णिमा, गोकुळाष्टमी अशा सणांचा महिना म्हणजे ऑगस्ट असं एक  समीकरण लहानपणी माझ्या मनात पक्क झालं होतं. जूनमध्ये शाळा सुरु झाल्यानंतर जवळपास दोन महिने, रविवार सोडून क्वचितच एखादी सुट्टी मिळत असे. पण ऑगस्ट महिन्यात मात्र भरपूर सुट्ट्या मिळायच्या म्हणून  लहानपणी मला हा महिना  खूप आवडायचा.
    आजकालच्या मुलांना  ऑगस्ट म्हटलं की फ्रेंडशिप डे आठवतो. पण मी शाळेत/ कॉलेजला असताना 'फ्रेंडशिप डे' हा प्रकारच मला माहिती नव्हता. त्यावेळी आकर्षण असायचं ते वेगवेगळ्या सणांच. तेव्हा सणही आजच्यासारखे साजरे होत नसत. रक्षाबंधनाच्या  दिवशी भाऊ बहिणींना  कॅडबरी वगैरे काही देत नसत. त्यामुळे रक्षाबंधनचं विशेष असं आकर्षण नव्हतं. पण नारळी पोर्णिमेचं मात्र खास  आकर्षण वाटायचं. कारण पाऊस सुरु झाल्यानंतर आमचं समुद्रावर जाणं बंद झालेलं असे. पण नारळी पोर्णिमेच्या दिवशी मात्र पाऊस असला तरी समुद्रावर जायची परवानगी मिळायची. खवळलेला समुद्र, फेसाळणाऱ्या लाटा आणि त्या लाटांवर तरंगणारे नारळ हे सारं बघण्याची  मजा काही वेगळीच असायची.
     आमच्या गावात एक कृष्णाचं देऊळ होतं. दरवर्षी तिथे गोकुळाष्टमीचा उत्सव असायचा. दिवसभर तिथे वेगवेगळे कार्यक्रम असायचे. दुपारनंतर देवळाबाहेरच्या अंगणात वेगवेगळे खेळ खेळले जायचे आणि नंतर प्रसाद म्हणून डीशभरुन दही पोहे वाटले जायचे. एरवी दही पोहे कधी विशेष आवडायचे नाहीत पण उत्सवाच्या दिवशी  प्रसादाचे  दही पोहे मात्र दोन वेळा घेऊन खात असे. आजही त्या दही पोह्यांची चव जि‍भेवर रेंगाळतेय.  १५ ऑगस्टची स्वातंत्र्यदिनाची सुट्टी  आणि १७ तारखेची पारशी नववर्ष दिनाची सुट्टी या दोन्ही सुट्ट्या जवळपास जोडून येतात. शाळेत असताना मात्र  १५ ऑगस्टला सुट्टी असूनही झेंडा वंदनासाठी  शाळेत जावं लागत असे. १५ ऑगस्ट म्हटलं की आठवते ती या स्वातंत्र्यदिनाच्या  कार्यक्रमांसाठी  शाळेत पंधरा दिवस  आधी सुरु होणारी कवायतींची आणि लेझीमची प्रॅक्टिस. ग्राऊंडवर बऱ्याच ठिकाणी चिखल साठलेला असायचा पण तरीही त्याची पर्वा न करता आमची प्रॅक्टिस चालू असायची.  एक वेगळाच उत्साह संचारलेला असायचा तेव्हा. त्यावेळी ग्राउंडवर प्रॅक्टिस करताना चिखलाची घाण वाटत नसे. तेव्हा हायजीन वगैरे संकल्पनांपासून कोसो दूर होते मी. म्हणूनच असेल कदाचित तेव्हा हे सगळं खूप छान एंजॉय करता आलं. आता मात्र सगळेच संदर्भ बदलले आहेत.
     दरवर्षीप्रमाणे या वर्षीही ऑगस्टमध्ये सण आणि सुट्ट्या भरपूर आहेत आणि विशेष  म्हणजे  एरवी सप्टेंबरमध्ये येणाऱ्या गणरायांचं आगमनही याच महिन्यात होत आहे. त्यामुळे आधीच मंगलमय झालेल्या  या  महिन्याची प्रत्येक सकाळ मंगलमय होवो, ही सदिच्छा!
©मानसी जोशी
०१/०८/२०१७

 

आयुष्य हे....

एखाद्या शांत निवांत संध्याकाळी नुकताच  पाऊस पडून गेलेला असताना, छान उन यावं आणि आकाशात उमटलेल्या विविध छटा बघत निवांतपणे वाफाळणाऱ्या कॉफीचा आस्वाद घेत आपल्या आवडीची गाणी ऐकत बसावं .... सगळं अगदी जुळून येतं पण तेवढ्यात कर्णकर्कश आवाजात बेल वाजते. 'आज कोणी नाही खेळायला' किंवा माझं xxxx शी भांडण झालं मी नाही जाणार आता खेळायला...' असं म्हणत आपल्या लेकराचं घरी आगमन होतं. मग मूड गेलेल्या आपल्या लेकराला समजावेपर्यंत आपला मूड बदललेला असतो.
       एखाद्या निवांत दुपारी खूप वर्षांपासून बघायचा राहिलेला एखादा चित्रपट  टीव्हीवर लागतो. आपण अगदी आनंदाने तो  बघत असतो. पण चित्रपट इंटरेस्टींग वळणावर येतो  आणि नेमके लाईट जातात.
     एखाद्या सुट्टीच्या दिवशी वाटतं आरामात उशीरा उठावं. घडाळ्याच्या काट्यावर नाही तर आपल्या मर्जीवर आजच्या दिवसभराचं शेड्युल ठरवावं पण त्या दिवशी नेमका  कामवाली बाई लवकर येणार असल्याचा फोन करते आणि मग आपल्या मर्जीप्रमाणे नाही तर तिच्या वेळेनुसार सगळी कामं ॲडजस्ट करावी लागतात.
     कधीतरी एखाद्या जुन्या मैत्रीणीचा फोन येतो. खूप काही बोलायचं असतं पण  मुलांना क्लासला सोडायला जायचं असल्यामुळे नाईलाजाने फोन लवकर ठेवावा लागतो.
     एखाद्या दिवशी वाटतं फार काही स्वयंपाक करुच नये. नुसती मुगातांदूळाची खिचडी करावी. पण नेमका त्याच दिवशी कोणीतरी पाहुणे येणार असल्याचा फोन येतो आणि मग सगळा साग्रसंगीत स्वयंपाक करावा लागतो.
    एखाद्या दिवशी  मात्र दिवसभराच्या दगदगीनंतर संध्याकाळच्या कामाची उजळणी करत आपण घरी येतो तेव्हा अचानक नवरा सांगतो, 'आज बाहेर जाऊया जेवायला. तू तुझं आवर पटकन. आज मी लवकर आलो तर  घरातली कामं आवरुन ठेवली सगळी." तेवढ्यात  मुलं पटकन पुढे येतात आणि सांगतात, 'आई, आज सगळा होमवर्क कंप्लीट आहे.'
   एखाद्या सुट्टीच्या दिवशी  सकाळी आपल्याला जरा उशीराच  जाग येते. 'अरे बापरे ! उशीर झाला असं म्हणून चटकन उठून किचनमध्ये जावं तर नवरा चक्क चहा करत असतो आणि लेकीला मदतीला घेऊन ब्रेकफास्टची तयारी चालू असते.    
      एखाद्या वैतागलेल्या दुपारी नवरा अचानक घरी येतो आणि येताना एखाद्या रोमॅन्टिक फिल्मची तिकीटं घेऊन येतो आणि मग अनपेक्षीतपणे रेंगाळलेली दुपारही अगदी रोमॅन्टिक होवून जाते.
      कसं  असतं ना आपलं आयुष्य?  आपण ठरवतो एक आणि घडतं भलतच. अपेक्षा नसतानाही खूप काही मिळून जातं तर कधी अनपेक्षित घटनांनाही तोंड द्यावं लागतं. हे सगळं अगदी सहज घडत असतं.  हिच तर खरी मजा असते जगण्यातली.

©मानसी जोशी