सेल्फ मेडिकेशन

सेल्फ मेडिकेशन

….My favorite part of the chemist is the guy who stands behind the counter. Because abroad Pharmacies are very strict and they will not give you medicines without a prescription. But, in India guy behind the counter gives you prescription…   

स्टँड अप कॉमेडीचा एक व्हिडिओ बघताना लक्षात राहिलेला हा पार्ट. . खरंच बरेचदा असं होतं. काही होत असलं की डॉक्टरांकडे न जाता डायरेक्ट मेडिकल स्टोअर गाठायचं आणि तो देईल ते औषध घ्यायचं. किती तो आंधळा विश्वास त्या मेडिकल स्टोअरमधल्या माणसावर?

अगदी मेडिकल स्टोअर कशाला मित्र मैत्रिणी, नातेवाईक, कलीग, इत्यादी कोणाच्याही सल्ल्याने अनेकदा औषधं घेतली जातात. आजकाल तर सोशल मीडियावर सल्ले मागायचं नवीन फॅड आलं आहे. म्हणजे ज्या व्यक्तींना आपण ओळ्खतही नाही, ज्यांना कधी भेटलो नाही इतकंच काय तर बघितलंही नाही, अशा व्यक्तींनी सांगितलेल्या औषधांचा प्रयोग आपल्या शरीरावर करायचा?

या सगळ्यांच्या पलीकडे एक एक्सपर्ट सगळ्यांच्या आयुष्यात आहे. सगळे त्याच्याकडून सल्ला घेतात. मी अगदी प्रांजळपणे कबूल करते की मी सुद्धा त्याचा सल्ला घेतला आहे. ते म्हणजे “गूगल सर्च इंजिन!”

जरा काय झालं की गुगल करायची जवळपास सगळ्यांनाच सवय असते. इतकंच काय तर डॉक्टरांनी प्रिस्क्राईब केलेल्या औषधांची माहिती, त्याचे साईड इफेक्ट्स याबद्दलची माहितीही गुगल करणारे महाभाग कमी नाहीत.

हे सगळं का?

डॉक्टरांकडे जायचा आळस? त्यासाठी नसणारा पैसा किंवा वेळ? का पैसा खर्च करायची नसणारी तयारी?

सेल्फ मेडिकेशनचा अजून एक मार्ग म्हणजे आयुर्वेदिक औषधे घेणे. अनेकांचा असा (गैर)समज असतो आयुर्वेदिक औषधांचा कोणताही साईड इफेक्ट नसतो. माझाही होता. ज्यांना असं वाटतं त्यांनी याबद्दल फक्त आयुर्वेदिक डॉक्टरांना विचारून बघा, म्हणजे खरं काय आहे ते लक्षात येईल.

कारण काहीही असुदे. सेल्फ मेडिकेशन करताना आपण आपल्याच आरोग्याशी खेळत असतो.

2015 साली टाईम्स ऑफ इंडियामध्ये प्रसिद्ध झालेल्या रिपोर्टनुसार भारतामध्ये 52% लोक सेल्फ मेडिकेशन करतात. डॉक्टरांच्या मते हे धोकादायक आहे. कारण आजार जरी सारखा असला तरी प्रत्येक व्यक्तीच्या प्रकृतीनुसार त्याची ट्रीटमेंट ठरते. अनेक क्रोनिक आजारांचं कारण हे “सेल्फ मेडिकेशन किंवा चुकीचे औषधोपचार” हे आहे. सेल्फ मेडिकेशनमुळे मृत्यू पावणाऱ्यांचे प्रमाणही दिवसेंदिवस वाढत चालले आहे.

“जरा काय झालं की डॉक्टर कशाला हवेत?”

माझं असं अजिबात म्हणणं नाही की सेल्फ मेडिकेशन संपूर्णतः  चुकीचच आहे. सर्दी झाली की घरगुती काढा घेणे, वाफारा घेणं असे उपाय आपण करू शकतो, करतोच. पण तीच सर्दी जर दोन दिवसांपेक्षा जास्त दिवस राहिली तर तिसऱ्या दिवशी डॉक्टरांकडे जाणं हिताचं आहे.

    काही दिवसांपूर्वी माझी मुलगी दुपारी शाळेतून रडतच घरी आली.  तिच्या पोटात दुखत होतं. आदल्या दिवशीच घरी पाणीपुरी केली होती. ती भरपूर खाल्ल्यामुळेच हा त्रास होतोय, हे माझ्या चटकन लक्षात आलं. त्यामुळे पोट शेकण्यापासून, पाचक देण्यापर्यंत सगळे घरगुती उपाय मी केले. पण तरीही काहीच फरक पडत नाही म्हटल्यावर संध्याकाळी डॉक्टरांकडे घेऊन गेले. पोटदुखीचं कारण तेच होतं, अजीर्ण. पण डॉक्टरांच्या औषधांमुळे तिला एका रात्रीत आराम पडला.

    पूर्वीच्या काळी घरात अनुभवी आजी आजोबा असायचे. त्यामुळे, घरात कोणाला काही झालं की आजीच्या बटव्यातली औषधं हा बरेचदा रामबाण उपाय ठरायचा. परंतु आता परिस्थिती वेगळी आहे. आता अनुभव कमी आणि बटवा मात्र भरलेला अशी परिस्थिती आहे.    

“एवढ्या टेस्ट्स? नक्कीच लॅबवाल्याशी त्यांचं कनेक्शन असणार.”

“इतकी औषधं? नक्कीच मेडिकलवाल्याकडून त्यांना कमिशन मिळत असणार.

हे असे विचार अनेकांच्या मनात सतत घोळत असतात. चांगलं आहे तिथे वाईट असणारच. मेडिकल फिल्डही यासाठी अपवाद नाही. त्यामुळे एकवेळ धरून चालू तुमच्या मनात येणाऱ्या शंका खऱ्या आहेत.

पण त्यावर उपायही आहेत.

अनेक नामांकित लॅब टेस्टसाठी खूप चांगलं डिस्काउंट ऑफर करतात…

मेडिकल शॉप्स तर आजकाल गल्लोगल्ली आहेत. त्यामुळे अमुक एका मेडिकल स्टोअरमधूनच औषधं घ्या असं कुठले डॉक्टर सांगत असतील असं मलातरी वाटत नाही. शिवाय आता ऑनलाईन मेडिकल खरेदीचा पर्यायही सध्या उपलब्ध झाला आहे.

तुम्हाला पटत नसल्यास तुमच्या डॉक्टरांशी चर्चा करा. गरज वाटल्यास सेकंड ओपिनिअन घ्या.  पण तब्येतीच्या बाबतीत हेळसांड करु नका. चार पैसे वाचविण्यासाठी तुमचा लाख मोलाचा जीव धोक्यात घालू नका.

कोणी आपला पैसा कुठे व कसा खर्च करावा हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे.  स्वतःच्या मेहनतीच्या पैशातून 500 रुपयांचा पिझ्झा खा किंवा मॉलमध्ये हजारो रुपयांचे शॉपिंग करा, तो तुमचा अधिकार आहे. पण डॉक्टर, औषधे, लॅब यावर खर्च करायला नको म्हणून सेल्फ मेडिकेशनचा पर्याय मात्र निवडू नका. काय माहिती, आज वाचवलेले शेकडो रुपये उद्याच्या लाखो रुपयांच्या खर्चाचे कारण ठरू शकतील. त्यामुळे सेल्फ मेडिकेशन करण्यापेक्षा सेल्फ- मेडिटेशन करा, त्याने जास्त फायदा होईल.

©मानसी जोशी

ब्रेकिंग न्यूज आणि चॅट शो

ब्रेकिंग न्यूज…

नुकत्याच हाती आलेल्या बातमीनुसार गेल्यावर्षी दुष्काळग्रस्त असलेल्या पाणीपूर गावात आज चक्क 25 mm पावसाची नोंद झाली. या पावसामुळे गावकरी सुखावले असून जाणून घेऊया गावकऱ्यांची मतं आमचे प्रतिनिधी निखिल यांच्याकडून…

हॅलो...हॅलो… निखिल तुम्हाला माझा आवाज ऐकू येतोय का? हॅलो… हा बोला निखिल….

माफ करा तांत्रिक अडचणींमुळे निखिलशी संपर्क होऊ शकत नाही… तोपर्यंत आपल्या स्टुडियोत या क्षणाला उपस्थित असणाऱ्या काही महत्वाच्या माणसांशी वार्तालाप करून त्यांची मते जाणून घेऊयात…

आपल्या सोबत उपस्थित आहेत विरोधी पक्ष नेते अण्णाभाऊ, आमदार तात्यासाहेब, ज्योतिष विभूषित संत महाराज आणि वेधशाळेतील रिटायर्ड ऑफिसर आणि  पर्यावरण अभ्यासक श्रीयुत अंदाजे….

तर आमदारसाहेब पहिला प्रश्न तुम्हाला … गेल्या वर्षी दुष्काळग्रस्त असणाऱ्या गावात आज 25 mm पाऊस पडला याबद्दल काय वाटतं तुम्हाला ?

तात्यासाहेब: हे बघा आमचं सरकार नुकतच सत्तेत आलं आहे आणि सत्तेत आल्यापासून या सगळया सुधारणा घडवून आणायला सुरवात केली आहे.

अण्णासाहेब: आव काय बोलताय तुम्ही तात्यासाहेब? आमी सत्तेत असताना काय त्या गावात जाणारे ढग अडवून ठेवत होतो व्हय?

तात्यासाहेब: तुमच्या पाऊस आणि धरणं यांच्या धोरणाबद्दल न बोललेलेच बरे..

अण्णासाहेब: आता धरणांचा मुद्दा कुटं आला हितं? आणि पाणीपूर मध्ये काय यांचा पक्ष सत्तेत आल्यामुळं पाऊस पडला व्हय...

एक मिनिट अण्णासाहेब तुम्हालाही बोलण्याची संधी देण्यात येईल. तोपर्यंत दुसरा प्रश्न संत महाराज तुमच्यासाठी …

काय वाटतं तुम्हाला आजच्या पावसाबद्दल?

संत महाराज: (पोथी समोर घेऊन चष्मा लावून) हे बघा पाणीपूरच्या पत्रिकेनुसार त्यांची साडेसाती आता संपलेली आहे त्यामुळे आता यावर्षी तिथे चांगला पाऊस पडेल.

तात्यासाहेब: आमचा पक्ष सत्तेत आल्यापासून पाणीपूर काय अख्ख्या देशाचीच साडेसाती संपली आहे.

अण्णासाहेब: हे बघा उगाच कुटल्या बी गोष्टी चा संबंध तुमच्या सत्तेशी जोडू नका.

..एक मिनिट अण्णासाहेब मी लवकरच तुमच्या प्रश्नापाशी येतेय पण त्याआधी मी पर्यावरण अभ्यासक श्रीयुत अंदाजे यांना आजच्या पावसाबद्दल  त्यांचं मत विचारते

अंदाजे: अहो नैऋत्येस वाहणाऱ्या वाऱ्यांमुळे हा पाऊस पडलेला आहे. बाकी ग्रह तारे वगैरे सगळं झूठ असतं हो.

संत महाराज: हे बघा उभं आयुष्य वेधशाळेत नोकरी करूनही एकदाही अंदाज बरोबर आला नाही तुमचा. मी सांगितलेली 70% भविष्य बरोबर असतात.

अंदाजे: म्हणजे 70% अंधारात मारलेले बाण लागले असं म्हणा ना.

तात्यासाहेब: आम्ही सत्तेत आल्यावर वेधशाळेसाठी आधुनिक उपकरणे खरेदी करण्याच्या प्रयत्नात आहोत. यामुळे अचूक अंदाज वर्तविण्यात हवामान खाते यशस्वी होईल.

अण्णासाहेब: हे बघा आम्ही सत्तेत असताना बी आधुनिक उपकरणे हवामान खात्याला पुरवली होती. विचरा की या अंदाजे सायबासनी.

…. अण्णासाहेब मी तुमच्या प्रश्नाकडे वळतेय पण त्याआधी….

अण्णासाहेब: मगाच पासन बघतूया मी बोलायला लागलो की “मी तुमच्या प्रश्नाकडे वळतेय”, असं म्हनून थांबवताय मला.. बोलूच द्यायचं नव्हतं तर कशापायी बोलावलं मला.

… माफ करा अण्णासाहेब आत्ता पाणीपूर गावात असणाऱ्या आमच्या प्रतिनिधींशी आमचा संपर्क होतोय….

हॅलो …. हा निखिल बोला….

निखिल: पाणीपूर मध्ये सर्व लोक खूप खुश आहेत. जवळपास दीड वर्षांनी पाऊस पडल्यामुळे इथली जनता सुखावली आहे. मुले आनंदाने पावसात भिजतायत। आणि ….

माफ करा … पुन्हा निखिलशी संपर्क तुटलाय.. आता स्टुडियोत मान्यवरांना प्रश्न विचारण्यासाठी  येणाऱ्या नागरिकांच्या फोन कॉल्सकडे वळूया..

पहिला फोन आहे पुण्याहून ××××× यांचा

हॅलो… हा बोला…..तुम्हाला कोणाला प्रश्न विचारायचा आहे.

पलीकडून: हे बघा मला तुम्हालाच प्रश्न विचारायचा आहे. साधा 25 mm पाऊस पडला त्याची ब्रेकिंग न्यूज कसली आणि

चॅट शो कसले करता ? तुमच्याकडे दाखवायला दुसरं काही नसेल तर…..

हॅलो हॅलो श्री  ××××× यांच्याशी आपला संपर्क तुटलेला आहे. आता पुढच्या फोन कॉलकडे वळण्यापूर्वी घेऊया एक छोटासा ब्रेक! कुठेही जाऊ नका पाहत रहा……

©मानसी जोशी

LBGT

#LGBT
 काल  सर्वोच्च न्यायालयाने कलम ३७७ मधील LGBT बद्दलची तरतूद कालबाह्य ठरवून रद्द केली. या निर्णयाचे अनेकांनी स्वागत केले तर काहींनी यावर टिका केली. याविषयी कोणाची काय मते आहेत, ती चूक आहेत का बरोबर याबद्दल मला काहीच बोलायच नाही. तो या पोस्टचा मुद्दाही नाही. फक्त काही पोस्ट्स व कमेंट्स वाचून जाणवलं अनेकांना IPC च कलम 377 काय आहे हेच माहिती नाही. निव्वळ अर्धवट माहिती  आणि पूर्वग्रहदूषित विचांरांमुळे सर्वोच्च न्यायालयावर ताशेरे ओढायच काम चालू आहे. मुळात IPC हा 150 वर्षांहूनही जुना  ब्रिटिशकालीन  ॲक्ट आहे. भारताच संविधान(constitution) त्यानंतर अस्तित्वात आलं.  त्यामुळे संविधानातील तरतूदींच्या विरोधात जाणार कुठलही कलम अथवा त्यामधील तरतूद रद्द करणे हे आवश्यक होतं.कारण संविधान  हे सर्वात महत्वाच आहे. देशातील सर्व कायदे संविधानातील तरतुदींचा विचार करुनच तयार करणे आवश्यक आहे.

Section 377 of IPC, 1862

"Unnatural offences: Whoever voluntarily has carnal intercourse against the order of nature with any man, woman or animal shall be punished with imprisonment for life, or with imprisonment of either description for a term which may extend to ten years, and shall also be liable to fine."
    This involves sexual acts between consenting adults (both homosexual and heterosexual adults), even within the privacy of their rooms.

यामधील voluntarily  carnal आणि against the order of nature हे शब्द महत्वाचे आहेत कारण हे शब्द वापर  संदिग्ध आहेत.  अनेकांनी LGBT हे अनैसर्गिक मानलं आहे. पण मुळात जी भावना नैसर्गिक आहे ती   अनैसर्गिक कशी असू शकेल?  मला नाही वाटत कोणी स्वतःहून मुद्दाम असं बनत असेल. काहींनी या मुद्द्यावर टिका करताना या लोकांची तुलना रेपिस्ट लोकांशी केली. अशा लोकांनी यातील voluntarily या शब्दाचा नक्की विचार करावा. कारण voluntarily म्हणजेच ऐच्छिक म्हणजेच इथे दोघांचीही संमती हा खूप महत्वाचा मुद्दा आहे. बलात्कारामध्ये संमती नसते, बळजबरी असते.
     भारताच्या संविधानानुसार Right to Privacy  हा  Fundamental Right आहे. त्यामुळे IPC चा कलम 377 हा Right to privacy च्या विरोधात आहे. या मुद्द्यावर विचार करुन सुप्रिम कोर्टाने कलम 377 LGBT संबंधित तरतूद कालबाह्य ठरवून रद्द केली.
     ही माणसं त्यांच आयुष्य जगत असतात. त्यांना निसर्गानेच अस घडवल आहे,  यामध्ये त्यांचा काय दोष? तसही जो मुद्दा निव्वळ त्यांचा वैयक्तिक मुद्दा आहे त्यावर इतरांनी चर्चा करण्याच कारणच काय? जोपर्यंत या व्यक्ती कोणाला त्रास देत नाहीत तोपर्यंत या व्यक्तींवर टिका करण्याचा अधिकार कोणालाही नाही. अशा व्यक्तीही एक माणूसच आहेत. त्यांच्याबाबतीत दुजाभाव कशासाठी?
थोडसं विषयांतर होतय असं वाटेल कदाचित पण कालच एक व्हिडिओ बघितला ज्यामध्ये एक स्त्री तिच्या घरात काम करणाऱ्या लहान मुलीला  बेमालूमपणे मारत होती. अशी उदाहरणं द्यायची तर शेकड्यांनी देता येतील. मुद्दा हा आहे की काही कालवधींनंतर अशा व्यक्तींनाही समाजात माणूस म्हणून स्थान मिळतं. पण LGBT व्यक्ती कोणाच्या अध्यात मध्यात नसूनही   समाज त्यांना सहजी स्विकारत नाही. का? ती सुद्धा माणसच आहेत.  त्यांना समाजात समानतेची वागणूक मिळणं हा त्यांचा मूलभूत अधिकार आहे.
   या पोस्टमधून काय चूक काय बरोबर, संस्कृती वगैरे कुठल्याही मुद्द्यावर मला काहीच बोलायच नाही. मला फक्त एवढच म्हणायचय 'जगा आणि जगू द्या' हे तत्व जर प्रत्येकाने स्विकारल तर बरेचसे सामाजिक प्रश्न सुटतील.
©मानसी जोशी

 

ऊर्मिला- रामायण

रामनवमी म्हटल की  मला  दोनच गोष्टी आठवतात; पहिली म्हणजे "गदिमा" आणि "सुधीर फडके" यांनी अजरामर केलेलं गीत रामायण. पूर्वी गुढीपाडव्यापासून रामनवमीपर्यंत रोज आकाशवाणीवर गीत रामायण सादर केल जात असे. गीत रामायणातील  काही गाणी ऐकताना आजही डोळ्यातून घळाघळा पाणी वाहत.
      रामनवमीच्या दिवशी आवर्जून आठवते ती ऊर्मिला! लक्ष्मणाची पत्नी!. बारावीला असताना मराठीच्या पुस्तकात "उर्मिले त्रीवार वंदन तुला" नावाची कविता होती. ती कविता वाचल्यावर उर्मिलाच्या एकूणच व्यक्तिरेखेबद्दल एक सुप्त आकर्षण निर्माण झाल. त्यानंतर मी  उर्मिलाबद्दल शक्य तितक वाचण्याचा प्रयत्न केला. मध्यंतरी एके ठिकाणी रामनवमीच्या किर्तनात किर्तनकारांनी आवर्जून उर्मिलेचा उल्लेख केला होता तेव्हा मात्र खूप छान वाटल होतं.
    रामायणातील प्रत्येक पात्र हे आदर्श आहे. अगदी आदर्श पित्यापासून आदर्श पतीपर्यंत; आदर्श मित्रापासून आदर्श शत्रूपर्यंत प्रत्येक पात्र आदर्श पद्धतीने रेखाटल आहे. पण रामायणात सर्वात जास्त #अंडररेटेड कोण असेल तर ती उर्मिला; लक्ष्मणाची पत्नी आणि सीतेची बहीण असूनही हिच्या वाटेला एकाकीपण आलं. राजवैभवाचा त्याग करुन आपल्या पतीसोबत वनवासात निघून गेलेली सीता महान झाली पण ऊर्मिलेच काय? जिच्या पतीने एका क्षणासाठीही तिचा विचार न करता रामासोबत जायचा निर्णय घेतला तिची मानसिक अवस्था काय झाली असेल? रामासोबत वनवासात जाऊन लक्ष्मण  'आदर्श बंधू'  झाला पण आदर्श पती नाही होऊ शकला.
     रामायणात जिला "आदर्श पत्नी" म्हणून सन्मान मिळतो त्या सीतेइतकाच मान किंबहूना थोडा जास्तच मान उर्मिलेलाही  मिळायला हवा होता. पण तो नाही मिळाला; का? निव्वळ ती राजवैभव सोडून वनवासात गेली नाही म्हणून? १४ वर्षे तिनेही पत्नीधर्म निभावला.  आपल्या बंधूप्रेमापाई जो पती आपल्याला वाऱ्यावर सोडून गेला अशा पतीवर जीवापाड प्रेम करुन त्याच्याशी एकनिष्ठ रहाणं ही सुद्धा काही सोपी गोष्ट नाही.  खरतर उर्मिलाही लक्ष्मणाबरोबर वनवासात जायला तयार होती परंतू लक्ष्मणाने तिला राज्यातच थांबून कुटूंबाची सेवा करायला सांगितले.  उर्मिलानेही पतीच्या इच्छेचा मान ठेवला व ती अयोध्येतच राहिली असा उल्लेख काही पुस्तकांमध्ये आढळला. तर काही ठिकाणी ऊर्मिलाला 14 वर्षे झोपण्याचा शाप मिळाला होता आणि तो या कालावधीत तिला उपयोगी पडल्याचा उल्लेख वाचनात आला पण हे कितपत विश्वसनीय आहे ते मला माहिती नाही.
    ऊर्मिलाला, तिच्या त्यागाला नेहमीच दुर्लक्षीत केलं गेल. इतकच काय तर अजरामर गीत रामायणातही उर्मिलेचा विशेष  उल्लेख कुठे आढळला नाही  याचच वाईट वाटतय. Pervin Sanket नावाच्या लेखिकेने उर्मिलाच्या व्यक्तीरेखेने प्रेरित होवून "ऊर्मिला" नावाच एक सुंदर पुस्तक लिहिल आहे. हे पुस्तक इंग्लिशमध्ये आहे. या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद कोणी केला आहे का नाही याबद्दल काही माहिती नाही; पण #उर्मिला  या व्यक्तिरेखेवर कोणालातरी विचार करुन लिहावस वाटल हिच आनंदाची गोष्ट आहे.

©मानसी जोशी
   

जागतिक महिला दिन

काल जागतिक महिला दिन साजरा केला गेला. खरतर जागतिक या शब्दाची मला जरा गंमतच वाटते. बहुतांश वेळा #जागतिक असणाऱ्या गोष्टी या फक्त शहरांपुरत्याच किंवा "ठरावीक" क्लासपुरत्याच मर्यादित असतात. खेड्या पाड्यातल्या अनेक  लोकांना याबद्दल काहीच माहिती नसते किंवा माहिती असली तरी त्यांना त्याच्याशी काही देणं घेणं नसतं.

    अनेक महिला, "आमची कोणाला काळजी आहे?" असा सूर नेहमी आळवत बसतात. महिला दिनानिमित्त मेडिकल फिल्डमध्ये हेल्थ चेकअपवर विविध प्रकारची डिस्काउंट्स ऑफर केली जातात. किती महिला याचा लाभ घेतात? आणि ज्या महिला याचा लाभ घेतात त्यांच्यामध्ये गरीब किंवा गरजू महिलांच प्रमाण नगण्य आहे. ही खरोखरच खेदाची बाब आहे. आपली काळजी आपणच घ्यायला हवी हे कधी पटणार?

  काल स्त्री ची महती सांगणाऱ्या अनेक पोस्ट्स वाचनात आल्या. काही आवडल्या, पटल्या; काही नाही पटल्या. माझ्या मते खरा महिला दिन तेव्हाच सेलिब्रेट होइल जेव्हा स्त्री हिच स्त्री ची शत्रू असते हे वाक्य खोटं ठरेल.

बहुतांश वेळा "ती"ला समजून घेणारा "तो" असतो. हा "तो" कोणीही असू शकतो; भाऊ, मित्र, वडील, सासरा, दिर... कोणीही.
ऑफिसमध्ये लेडी बॉसपेक्षा जेड्स बॉसच अडचणी व्यवस्थित समजून घेतात.

   आज जवळपास ५०% ते ६०% घटस्फोटांच कारण हे मुलाच्या आईचा आणि बहिणीचा किंवा मुलीच्या आईचा संसारातला हस्तक्षेप हे आहे.

   आजही सर्रासपणे स्त्री भ्रूण हत्या होते. दुर्दैवाने याचं प्रमाण शिक्षित कुटुंबात जास्त आहे. हो शिक्षितच कारण शिक्षणाने माणूस फक्त शिक्षित होतो सुशिक्षित होतोच असं नाही.
   माझ्या माहितीतल्या एका कुटुंबातल्या मोठ्या मुलाला मुलगी होती. धाकट्या मुलाची बायको जेव्हा गरोदर राहिली तेव्हा त्या मुलाच्या आईचे उद्गार ऐकून मी थक्क झाले. त्या मुलाची आई म्हणाली, "मी आयुष्यात काही पुण्य केल असेन तर हिला मुलगा होइल." म्हणजे मुलगी जन्माला आली तर बाईसाहेबांनी पाप केल आहे असा अर्थ होतो का? हे असं बोलणं म्हणजे स्वतःच्या जन्माचा, स्त्रीत्वाचा अपमान आहे असा विचार एक क्षणही त्या बाईंच्या मनात आला नसेल? त्या मुलाची बहीण आपल्या भावाला मुलगा व्हावा म्हणून नवस बोलली होती. हे असे प्रसंग बघितले की खरच खूप संताप येतो.

   मॉर्निंग वॉकला बायकांचा ग्रूप चालताना दिसला की हमखास सूनेविषयी किंवा नणंदेविषयीच्या कागाळ्याच बहुतांश वेळा ऐकू येतात
  मध्यंतरी एक मैत्रीण बोलताना सहज म्हणाली, "माझी सासू माझा आधार आहे". हे ऐकल्यावर अगदी मनापासून त्या दोघींचही कौतुक वाटल. सूनेच्या करिअरसाठी घराची आणि नातवडांची जबाबदारी स्विकारणाऱ्या बायकाही आहेत अगदीच नाही असं नाही. पण त्याच प्रमाण खूप कमी आहे. पण हळूहळू हे प्रमाण वाढेल अशी आशा ठेवूयात. खरतर हे प्रमाण वाढायला हवं तरच भविष्यात खऱ्या अर्थाने "महिला दिन" साजरा होइल अन्यथा महिला "दीन" बनूनच रहातील.

©मानसी जोशी
   ०९/०३/२०१८

संपूर्ण स्त्री

"संपूर्ण स्त्री फार कमी लोकांना मिळते.... !!!"
अमृता प्रीतम यांच्या या वाक्यावर आधारीत  अनेक पोस्ट्स वाचनात आल्या आणि माझ्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण झाले. त्यातला सगळ्यात महत्वाचा प्रश्न म्हणजे, 'संपूर्ण' म्हणजे नक्की कशी?" गेले काही दिवस याच प्रश्नाचा विचार करत होते मी. 'संपूर्ण' म्हणजे परिपूर्ण! पण या जगात १००% परफेक्ट असं कोणीच नसतं. 'संपूर्ण स्त्री'  ही  केवळ शारीरिक सुखापूरतीच मर्यादित नाही तर मानसिक तसच बौद्धिक सुखाशीही निगडीत आहे. खरच अशी परिपूर्ण स्त्री अस्तित्वात असेल? माझ्या मते या प्रश्नाचं उत्तर व्यक्तिसापेक्ष तर  आहेच पण त्या ही पुढे जाऊन मी म्हणेन ते कालसापेक्षही आहे. आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर आपल्या आवडीनिवडी, विचार सारं काही बदलत असतं. लहान वयात आदर्श वाटणारी स्त्री म्हणजे आई, मावशी,  मामी, काकू किंवा अगदी आपल्या टिचर, अशी कोणीतरी जवळची स्त्री ज्या स्त्रीविषयी आपल्याला प्रचंड आदर वाटतो, विश्वास वाटतो. अर्थात त्या वयात बाकी इतर कुठल्याही भावना नसतात.  पुढे थोडं मोठं झाल्यावर एखाद्या चित्रपटातील  किंवा टिव्ही  मालिकेतली नायिका अथवा एखाद्या कथेमधली एखादी नायिका /व्यक्तीरेखा मनाला आवडून जाते आणि मग तिच आदर्श वाटायला लागते. उमलतं तरुण वय असतं. या वयातच  'अपॉझिट सेक्स ॲटरॅक्शन' हळूहळू निर्माण होत असतं. मग नकळतपणे डोक्यात फिट बसलेल्या व्यक्तिरेखेचा शोध घेतला जातो.त्यावेळेस एखादी मुलगी आवडून जाते. आणि काही काळासाठी तरी का होईना ती परिपूर्ण वाटू लागते. पुढे शिक्षण, अनुभव यामुळे विचार प्रगल्भ होत जातात आणि 'परिपूर्ण अथवा संपूर्ण स्त्री'ची व्याख्या बदलत जाते. पुढे जाऊन वाढतं वय, अनुभव, पैसा, स्टेटस या गोष्टीही 'संपूर्ण स्त्री' ची व्याख्या बदलायला कारणीभूत ठरतात. कारण ही संपूर्णतेची अपेक्षा  निव्वळ शारीरिक नसते तर ती मानसिक आणि बौद्धिकही असते. या तिन्ही पातळ्यांवर परिपूर्ण ठरणारी स्त्री अस्तित्वात असणं हेच मुळात कठीण आणि जरी एखादी अशी समोर असलीच तरी तिला आपलसं करणं तर महाकठीण. थोडक्यात काय तर आयुष्यभरासाठी संपूर्ण  स्त्री लाभणे हे जवळपास अशक्यच! कारण एखाद्या वयात परिपूर्ण वाटणारी स्त्री काही वर्षांनंतर अपूर्णही वाटू शकते.
      जो नियम 'स्त्री'च्या बाबतीत तोच पुरुषांच्या बाबतीत. परिपूर्ण पुरुष मिळणंही तसं कठीणच.कारण परिपूर्णतेची व्याख्याच मुळात व्यक्तीपरत्वे आणि कालपरत्वे बदलत जाते. उदाहरणच द्यायचं झालं तर, माझी एक मैत्रीण आहे. कॉलेजला असताना तिचा एक बॉयफ्रेंड होता. तो मुलगा म्हणजे अगदी 'आयडिअल' या कॅटेगरीतला. सिन्सिअर, हुशार, हॅन्डसम, निर्व्यसनी, वगैरे. दोघांच्याही घरी माहित होतं. पुढे तो ME करण्यासाठी दुसरीकडे गेला. त्याचं ME पूर्ण होवून त्याला चांगली नोकरीही मिळाली. पण हिला लवकर लग्न करायचं नव्हतं. पोस्ट ग्रॅज्युएशनसाठी ती पुण्याला गेली. तिथे तिला त्यांच्याच ग्रूपमधला एक मुलगा आवडला. तो याच्या बरोबर विरुद्ध. आधीच दोन गर्लफ्रेंडशी ब्रेकअप झालेला. ड्रिंक पार्टीज,पब, फ्लर्टिंग हे सारं काही करणारा. थोडासा आधुनिक विचारांचा बिनधास्त मुलगा.दोघांचे विचार जुळले, मनं जुळली आणि दोघं जवळ आली. तिचं पोस्ट ग्रॅज्युएशन पूर्ण झाल्यावर तिलाही नोकरी मिळाली. तिने या दुसऱ्या मुलाशी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला. तिचा हा निर्णय तिच्या घरच्यांसकट सगळ्यांनाच धक्कादायक होता. घरच्यांनी तिला  समजवण्याचा खूप प्रयत्न केला. पण ती मात्र तिच्या निर्णयावर ठाम होती. अखेर नाईलाजाने घरच्यांनी होकार दिला आणि तिचे लग्न झाले. या घटनेला जवळपास ७/८  वर्ष होवून गेली. मध्यंतरी ती मला भेटली होती. फारशी खूष दिसली नाही. विचारलं तर म्हणाली, 'कधीकधी वाटतं ग मी चूक केली. बाकी सगळं व्यवस्थित चाललं आहे आमच्या दोघांमध्ये पण कधीकधी काही गोष्टी खटकतात. त्याचं  बिनधास्त नोकऱ्या बदलणं, समाजाचे नियम धाब्यावर बसवणं; हे सारं खटकतं.  माहिती नाही काही पण काहीतरी अपूर्ण वाटतं संसारात. मग मन नकळत दोघांची तुलना करतं आणि भानावर आल्यावर अपराध्यासारखं वाटायला लागतं. त्यावेळी मी लग्नाचा निर्णय घेतला कारण,  त्याच्या सहवासात मनाचं मोहरुन जाणं, त्याचा स्पर्श हवाहवासा वाटणं, त्या स्पर्शामुळे अंगात सळसळणारी लहर, या साऱ्या भावना मी अनुभवल्या ज्या मी पूर्वी कधीच अनुभवल्या नव्हत्या. इतकच नव्हे तर त्याचे आणि माझे विचार जुळत होते. कोशात राहून विचार करणाऱ्यातला तो नव्हता. या साऱ्यामुळे  माझं मन त्याच्याकडे ओढ घेत गेलं. आम्ही एकमेकांमध्ये गुंतत गेलो. असं असताना मनाविरुद्ध लग्न नव्हतं करायचं मला....." खूप वेळ बोलून ती शांत झाली आणि मग तिने मला  विचारलं, "तुलाही असच वाटतं का ग की मी तेव्हा चुकीचा निर्णय घेतला?".तिची अवस्था बघून मला खरं तर वाईट वाटलं. तिला समजावण्याचा प्रयत्न करण्यापेक्षा जे आहे ते स्विकारायला हवं, हे पटवून देणं मला जास्त महत्वाच वाटलं. म्हणूनच कुठलाही दोषारोप न करता मी तिला सांगितल, "त्यावेळी तुझा निर्णय चुकीचा होता असं मलाही वाटलं होतं. पण आता नाही तसं वाटत. कारण त्यावेळी तुला तुझ्यासाठी जो सुयोग्य किंवा परिपूर्ण वाटला, तू त्याची निवड केलीस. आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर आपली परिपूर्णतेची व्याख्या बदलत जातात. निर्णय हा चूक किंवा बरोबर हे येणारा काळ ठरवतो. आपल्या आयुष्याचा निर्णय आपण मनापासून घेणं हे आवश्यक असतं.  त्यावेळी तू जो निर्णय घेतलास तो तुझ्या दृष्टीने योग्य होता. तेव्हा जर  मनाविरुद्ध निर्णय घेउन लग्न केलं असतस तर तू कधीच सुखी झाली नसतीस आणि स्वतःलाच दोष देत बसली असतीस. ही नकळत होणारी तुलना कदाचित त्या परिस्थितीतही झालीच असती. तेव्हा चूक बरोबर या चक्रात न अडकता घेतलेला निर्णय योग्यच आहे  असा विचार कर. त्याच्यातल्या पॉझिटिव्ह गोष्टी बघ. परिपूर्ण कोणीच नसतं. आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर मर्यादा पुरुषोत्तम राम हाच आदर्श वाटेल असं नाही. कधीकधी खट्याळ कृष्णही तेवढाच आदर्श वाटू शकतो".
   तिच्या मनातला सगळा गोंधळ दूर झाला .मला थॅंक्स म्हणून ती समाधानाने घरी गेली. तिच्या प्रश्नाला उत्तर देताना, मला माझ्या मनातल्या 'संपूर्ण किंवा परिपूर्ण' म्हणजे नक्की कसं? या प्रश्नाचं उत्तरही मिळालं.
©मानसी जोशी
   

   

आयुष्य हे....

एखाद्या शांत निवांत संध्याकाळी नुकताच  पाऊस पडून गेलेला असताना, छान उन यावं आणि आकाशात उमटलेल्या विविध छटा बघत निवांतपणे वाफाळणाऱ्या कॉफीचा आस्वाद घेत आपल्या आवडीची गाणी ऐकत बसावं .... सगळं अगदी जुळून येतं पण तेवढ्यात कर्णकर्कश आवाजात बेल वाजते. 'आज कोणी नाही खेळायला' किंवा माझं xxxx शी भांडण झालं मी नाही जाणार आता खेळायला...' असं म्हणत आपल्या लेकराचं घरी आगमन होतं. मग मूड गेलेल्या आपल्या लेकराला समजावेपर्यंत आपला मूड बदललेला असतो.
       एखाद्या निवांत दुपारी खूप वर्षांपासून बघायचा राहिलेला एखादा चित्रपट  टीव्हीवर लागतो. आपण अगदी आनंदाने तो  बघत असतो. पण चित्रपट इंटरेस्टींग वळणावर येतो  आणि नेमके लाईट जातात.
     एखाद्या सुट्टीच्या दिवशी वाटतं आरामात उशीरा उठावं. घडाळ्याच्या काट्यावर नाही तर आपल्या मर्जीवर आजच्या दिवसभराचं शेड्युल ठरवावं पण त्या दिवशी नेमका  कामवाली बाई लवकर येणार असल्याचा फोन करते आणि मग आपल्या मर्जीप्रमाणे नाही तर तिच्या वेळेनुसार सगळी कामं ॲडजस्ट करावी लागतात.
     कधीतरी एखाद्या जुन्या मैत्रीणीचा फोन येतो. खूप काही बोलायचं असतं पण  मुलांना क्लासला सोडायला जायचं असल्यामुळे नाईलाजाने फोन लवकर ठेवावा लागतो.
     एखाद्या दिवशी वाटतं फार काही स्वयंपाक करुच नये. नुसती मुगातांदूळाची खिचडी करावी. पण नेमका त्याच दिवशी कोणीतरी पाहुणे येणार असल्याचा फोन येतो आणि मग सगळा साग्रसंगीत स्वयंपाक करावा लागतो.
    एखाद्या दिवशी  मात्र दिवसभराच्या दगदगीनंतर संध्याकाळच्या कामाची उजळणी करत आपण घरी येतो तेव्हा अचानक नवरा सांगतो, 'आज बाहेर जाऊया जेवायला. तू तुझं आवर पटकन. आज मी लवकर आलो तर  घरातली कामं आवरुन ठेवली सगळी." तेवढ्यात  मुलं पटकन पुढे येतात आणि सांगतात, 'आई, आज सगळा होमवर्क कंप्लीट आहे.'
   एखाद्या सुट्टीच्या दिवशी  सकाळी आपल्याला जरा उशीराच  जाग येते. 'अरे बापरे ! उशीर झाला असं म्हणून चटकन उठून किचनमध्ये जावं तर नवरा चक्क चहा करत असतो आणि लेकीला मदतीला घेऊन ब्रेकफास्टची तयारी चालू असते.    
      एखाद्या वैतागलेल्या दुपारी नवरा अचानक घरी येतो आणि येताना एखाद्या रोमॅन्टिक फिल्मची तिकीटं घेऊन येतो आणि मग अनपेक्षीतपणे रेंगाळलेली दुपारही अगदी रोमॅन्टिक होवून जाते.
      कसं  असतं ना आपलं आयुष्य?  आपण ठरवतो एक आणि घडतं भलतच. अपेक्षा नसतानाही खूप काही मिळून जातं तर कधी अनपेक्षित घटनांनाही तोंड द्यावं लागतं. हे सगळं अगदी सहज घडत असतं.  हिच तर खरी मजा असते जगण्यातली.

©मानसी जोशी

   

शिक्षणाचे माध्यम- मराठी का इंग्रजी?

आजकाल सोशल मिडीआवर इंग्लिश मिडिअमची किंवा तिथे शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांची खिल्ली उडवणाऱ्या बऱ्याच पोस्ट दिसत आहेत. खास करुन मराठी माध्यमातून शिक्षण घेणंच कसं योग्य आहे हे सांगणाऱ्या अनेक पोस्ट्स  जेव्हा ग्रूपवर पोस्ट केल्या जातात तेव्हा हमखास इग्लिश मिडिअमचा दर्जा किती वाईट आहे हा मुद्दा नेहमी मांडला जातो. मुळात एखादी गोष्ट चांगली आहे हे सिद्ध करण्यासाठी त्या गोष्टींची दुसऱ्या गोष्टींशी तुलना करण्याची गरजच काय?  कुठलही माध्यम का असेना शिक्षणासारखं पवित्र कार्य तिथे केलं जातं.(डोनेशन / फी हे वेगळे मुद्दे आहेत तेव्हा ते मांडून कृपया विषयांतर करु नये.)
    मुळात मुलांना कुठल्या माध्यमातून शिकवायचे हा पालकांचा वैयक्तिक प्रश्न आहे. त्याचे जे काही बरे वाईट परिणाम असतील त्याची जबाबदारीही पालकांचीच असते . मुलांसाठी शाळा निवडताना पालकांच्या नोकरीचं स्वरुप हा महत्वाचा मुद्दा आहे.जर पालकांना नोकरीनिमित्त दुसऱ्या राज्यात अथवा  देशात जावं लागणार असेल तर मुलांना इंग्लिश मिडिअमच्या शाळेत घालणं आवश्यक असतं.मुलांनी आई वडिल दोघांजवळ रहाणं हे कुठल्या माध्यमातून मुलं शिकत आहेत यापेक्षा नक्कीच महत्वाचं आहे. अर्थात हे माझं वैयक्तिक मत आहे.
        दुसरी गोष्ट म्हणजे घर आणि शाळा यामधील अंतर, त्या शाळेत मुलांवर होणारे संस्कार आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे त्या शाळेतल्या शिक्षणाचा दर्जा हे मुद्देही माध्यम निवडीइतकेच महत्वाचे आहेत.
     मी मराठी माध्यमातून शिक्षण घेण्याच्या विरोधात नाही, असूही शकत नाही कारण माझं दहावीपर्यंतचे शिक्षण मराठी माध्यमातूनच झाले आहे. पण म्हणून मराठी माध्यमातून/ मातृभाषेतून शिक्षण घेतलं पाहिजे या अट्टाहासाचं समर्थनही मी करत नाही. मराठी माध्यमातून शिक्षण घेण्याचं महत्व सांगताना बरेचदा इंग्लिश मिडिअम कसं वाईट आहे हे सांगितल जातं हे मला खटकतं. याबरोबरच मराठी माध्यमातून शिकलेल्या  वेगवेगळ्या उच्चशिक्षित, कर्तबगार व्यक्तिंचे दाखले दिले जातात. जरूर द्या अशी उदाहरणे  पण एक गोष्ट मात्र नक्की लक्षात ठेवा; ती व्यक्ती स्वतःच्या कर्तुत्वावर यशस्वी झाली आहे. त्या यशात माध्यम ही एकमेव गोष्ट खरच महत्वाची होती का? हा विचार जरुर करावा.

©मानसी जोशी

It’s just a matter of practice

काल लेकीने सांगितले आई आम्ही शाळा सुटल्यावर स्कूलबसमध्ये छोटीशी पार्टी करणार आहोत. उद्या मला टिफिनबरोबर रव्याचा केक पण देशील प्लीज. आता असं लाडात येउन लेकीने काही विचारलं की मग नाही म्हणता येत नाही. सकाळच्या डब्याच्या गडबडीत अजून एक काम वाढलं. पण काही इलाज नव्हता. झोपताना जरा पाच मिनिटे आधीचा गजर लावून झोपले. दुसऱ्या दिवशी सगळं रुटिनप्रमाणे चालू होतं. सकाळच्या घाईच्या वेळी शक्यतो 'किती वाजले?' हा मुद्दा सोडला तर विशेष काही बोलतच नाही आम्ही मायलेकी. आज मात्र अचानक लेकीने विचारलं, "आई कसं काय मॅनेज करतेस ग तू सगळं? गॅसवर एकाच वेळी दूध तापतय, भाजी पण शिजतेय आणि पोळ्या पण करतेयस. दुसरीकडे मायक्रोवेव्हमध्ये केकपण ठेवला आहेस. आणि हे सगळं करताना कुठेही चूकत नाहीस तू. ना दूध उतू जातं, ना भाजी बिघडते आणि पोळीही करपत नाही. हे मल्टिटास्किंग कसं जमतं ग तुला? मला कधी जमेल का ग एवढं सगळं करायला?" आता गडबडीच्या वेळी हिच्याशी बोलत बसले तर उशीर झालाच समजायचा. म्हणून मी जास्त काहीही न बोलता तिला सांगितलं, "काही विशेष नाही ग, ' Its just a matter of practice” हे ऐकून मात्र ती गोड हसली आणि आवरायला गेली. मी ही सुटकेचा निश्वास टाकला. बाकी काही सांगितल असतं तर तिला कदाचित पटलं नसतं पण या एका वाक्याने तिच्या सगळ्या शंका दूर केल्या. याचं कारण म्हणजे गेल्यावर्षीच्या  इंग्लिशच्या पुस्तकात तिला, Its just a matter of practice या नावाचा चिनी लोककथेवर आधारीत एक धडा होता. 

   अगदी साधी आणि छोटी गोष्ट होती ती. एका रस्त्यावर एक प्रसिद्ध  आर्चर(धनुर्धारी) त्याच्या कलेचा शो करुन लोकांची वाहवा मिळवत असतो. तेवढ्यात तिथून जाणारा एक सामान्य तेलविक्रेता त्याला म्हणतो, "यात अभिमान वाटण्यासारखं काय आहे? Its just a matter of practice…" हे ऐकून त्या आर्चरचा इगो दुखावला जातो. तिथे जमलेली लोकंही त्या तेलविक्रेत्याबद्दल नाराजी व्यक्त करतात. तेव्हा तो तेलविक्रेता सांगतो, "यात मी वेगळं असं काहीच बोललेलो नाही. आणि मी माझं म्हणणं सिद्धही करु शकतो,  असं म्हणून आपल्या पाठीवरचा तेलाचा गॅलन खाली ठेवतो. तेलाचा एक कॅन घेतो. त्यावर मध्ये होल असणारं एक नाणं (पूर्वीचं चिनी नाणं)  कॅनमध्ये व्यवस्थित तेल ओतता येइल अशाप्रकारे ठेवतो. मग तेलाच्या गॅलनमधून खूप उंचावरून तो कॅन भरेपर्यंत कॅनमध्ये तेल ओततो. तेल ओतून झाल्यावर ते नाणं अलगदपणे उचलून तिथे जमलेल्या लोकांना व त्या आर्चरला दाखवतो. आश्चर्य म्हणजे त्या नाण्याला अजिबात तेल लागलेलं नसतं व आजूबाजूला कुठेही तेलाचा थेंबही सांडलेला नसतो. हे बघून त्या आर्चरसकट  सगळ्यांनाच त्या तेलविक्रेत्याचं कौतुक वाटतं. पण तरीही स्वतःच कौतुक करुन न घेता तो म्हणतो, "यात काही विशेष नाही, Its just a matter of practice….."

   नंतर मात्र कितीतरी वेळ माझ्या मनात ती कथा घोळत होती. मनात आलं, Its just a matter of practice………..खरच होत असेल का असं? साईटवरच  झोपड्या बांधून रहाणाऱ्या कामगारांच्या बायका ज्या पद्धतीने हातावर मोठमोठ्या भाकऱ्या पटापट थापतात त्या स्पीडने  भाकऱ्या थापणं जगप्रसिद्ध शेफलाही जमणार नाही. आशा भोसले, लता मंगेशकर, किशोर कुमार, येशुदास इ. थोर  गायकांची गाणी मनाला स्पर्श करतात त्यांची जागा घेणं दुसऱ्या कोणालाही इतक्या सहजी शक्य नाही. सचिन  तेंडुलकरसारखा बॅटमन हा शतकात  एखादाच असतो. हे सगळं खरच .... just  matter of practice असतं का? असेलही कदाचित पण काही गोष्टी मात्र just   matter of practice असूच शकत नाहीत. जसं कितीही प्रयत्न केला तरी आईच्या किंवा आजीच्या हातच्या एखाद्या पदार्थाची चव तो पदार्थ आपण किंवा दुसऱ्या कोणीही केला तरी त्याला येत नाही.मावशी किंवा आत्ये ज्या स्टाईलमध्ये आपली वेणी घालून देते तशी मात्र अगदी आईलाही जमत नाही. ताईसारखी मेंदी काढणं कोणालाच जमणार नाही. दादाच्या बाईक चालवण्याच्या स्टाईलची कॉपी कोणीच करु शकत नाही. अमुक एक सर किंवा मॅडम जशी गणितं समजावतात ना तसं नाही जमत कोणाला....... एक ना अनेक. अशा किती गोष्टी आपण आपल्या मनात पक्क्या केलेल्या असतात. या गोष्टी just matter of practice नसतात आणि असूही शकत नाहीत. कारण त्या कुठेतरी आपल्या भावनांशी जोडलेल्या असतात. 

©मानसी जोशी 

वटपौर्णिमा आणि मी

मी नाही करत वडाची पूजा;
   जरीची साडी नेसून, दागिने घालून नटून सजून वडाच्या झाडाची पूजा करुन वाण वाटणे.... नाही साजरी करत अशी वटपोर्णिमा. पण नवऱ्यावर जीवावर बेतणारं संकट आलं तेव्हा मात्र वेस्टर्न कपडे घालूनच खंबीरपणे त्याच्या पाठिशी उभी राहिले. त्याची सेवा केली. प्रसंगी दागदागिने विकायचीही तयारी दाखवली.
     नवऱ्याच्या आरोग्यासाठी प्रार्थना नाही करत वडाकडे. पण त्याचं डाएट मात्र शक्य तेवढं सांभाळते. त्याची तब्बेत चांगली रहावी म्हणून सारे प्रयत्न करते.
      वडाला दोरा गुंडाळत नाही पण नात्यांची गुंफण करायला अगदी छान जमलं मला.
      वडाची पूजा करत नाही पण कुठलही झाड कधी तोडलं नाही. अगदी कुठल्या झाडाची फांदीही कधी तोडली नाही.
    मी वटपौर्णिमेच्या सणाच्या विरोधात नाही. मला धार्मिक प्रथांचा आदर आहे कारण त्यामागे सामाजिक आणि शास्त्रीय कारणे आहेत हे मला ठावूक आहे. खर तर मला त्या कारणांचाच  आदर जास्त आहे. म्हणूनच कुठलीही रुढी परंपरा आंधळेपणाने पाळणं मला जमत नाही. म्हणूनच साऱ्या निसर्गालाच  नमस्कार करते रोज कारण निसर्ग कोपला तर केवळ विनाशच ..

©मानसी जोशी

Happy New Year2017

आज २०१६ चा शेवटचा दिवस. आजची संध्याकाळ या वर्षाची आणि या महिन्याचीही शेवटची संध्याकाळ. अनेकजण आज संध्याकाळपासून थर्टी फर्स्टच्या  सेलिब्रेशनच्या तयारीमध्ये बिझी असतील. हॉटेल्स तुडूंब भरलेली असतील. वेगवेगळ्या इव्हेंट्सच तिकिट बुकिंग फुल झाल असेल. कुठेतरी एखाद नवपरिणित जोडप अथवा प्रेमी युगुल समुद्रात बूडणाऱ्या किंवा डोंगरामागे जाणाऱ्या सूर्याच्या साक्षीने भविष्याची स्वप्न रंगवत असतील. तर काहीजण हे आपल नविन वर्ष नाही; अस म्हणून शांतपणे घरात बसून राहतील किंवा आजच सेलिब्रेशन म्हणजे हिंदू संस्कृतीचा कसा अपमान आहे वगैरे गोष्टींवर चर्चा करत बसतील. काही जण ऑफिसची कामं, डेड लाईन यामध्ये बिझी असल्यामुळे थर्टी फर्स्ट सेलिब्रेट करता येणार नाही याच दु:ख आळवत बसतील. या साऱ्यामध्ये मात्र हॉस्पिटलमध्ये सिरिअस असणाऱ्या पेशंट्सच्या नातेवाईकांची त्यांच्या जिवलगांची मनस्थिती कशी असेल याचा विचार क्वचितच कोणीतरी करत असेल. तेव्हा आजच्या या दिवसाच सेलिब्रेशन करताना निदान हॉस्पिटलजवळ सेलिब्रेशन करण, फटाक्यांच्या माळा लावणं हे सार टाळाव. सेलिब्रेशन जरुर करा पण ते करताना कुठल्याही वृद्ध माणसांना, आजारी माणसांना आणि लहान बाळांना त्रास होणार नाही याची काळजी घ्या एवढीच कळकळीची विनंती.
         माझ्या घरातल कॅलेंडर मी उद्या बदलणार त्यामुळे माझ्यासाठी तरी उद्यापासून नविन वर्ष चालू होणार. माझ्या आयुष्यात नविन स्वप्न घेवून, नविन आशा घेवून आलेल हे २०१६ जाताना खूप काही देवून जातय. काही स्वप्न पूर्ण झाली, काही हवेत विरुन गेली, काही अनपेक्षित सुखद धक्के मिळाले तर काही वेळा अपेक्षाभंग झाला. कधी काही माणसांमूळे माणुसकीवरचा विश्वास ठाम झाला तर कधी परमेश्वराच्या अस्तित्वावरही शंका निर्माण झाली. कधी चुकले पण खूप काही शिकले तर कधी स्वतःलाच  नव्याने ओळखले. याच वर्षी मी फेसबूकवर व्यक्त व्हायला शिकले. यापूर्वी कधीतरीच फेसबूक ओपन करणारी मी आता दिवसातून किमान एकदा तरी फेसबूकवर ॲक्टिव्ह असतेच. माझ्या लेखनाच इतक कौतुक होइल अशी मी कधीच कल्पना केली नव्हती पण फेसबूकवरच्या काही ग्रूपवर माझ्या लेखनाच झालेल कौतुक बघून 'आज मै उपर' अस फिलिंग आल. अनेक नविन ओळखी झाल्या, काही जुन्या ओळखी पुन्हा नव्याने समोर आल्या तर काही कधीही न भेटलेल्या पण फेसबूकवर नेहमीच भेटणाऱ्या व्यक्ती मात्र अनोळखी असूनही ओळखीच्या वाटू लागल्या.  पुन्हा नवी स्वप्न, नवीन आशा घेवून येणार हे नविन वर्ष  माझ्या आयुष्यातल एक सुंदर पान ठराव एवढीच परमेश्वराकडे प्रार्थना!  सगळ्यात महत्वाच नविन वर्षांच्या सगळ्यांना हार्दिक शुभेच्छा! गेल्या वर्षी तुमच्या आयुष्यात आलेली  दु:ख, संकटे दूर होवून, येणाऱ्या नविन वर्षांत जवळ असणारी अनुभवाची शिदोरी आणि जिवलगांच्या शुभेच्छा यांच्या आधारे तुमच आयुष्य सुखी संपन्न होवूदे हिच सदिच्छा!! Wish you Happy New Year 2017

सुप्रभात

काल लेकीच्या शाळेला सुट्टी असल्यामुळे निवांतपणे खिडकीजवळ बसून चहा घेत बसले होते. सहज उगवत्या सुर्यनारायणाचे दर्शन झाले. डोंगराआडून हळूहळू वर येत जाणारा लाल गोळा बघून वाटल, निसर्गाच्या सौंदर्याचा एक अप्रतिम आविष्कार म्हणजे डोंगराआडून वर येणारा आणि समुद्राच्या पाण्यात हळूहळू बुडत जाणारा सूर्य अर्थात सूर्योदय आणि सुर्यास्त. नकळतपणे मनात विचार आला या सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत होणारा हा प्रवास माणसाच्या जीवनाशी किती निगडीत असतो. डोंगराआडून हळूहळू वर येणारा सूर्य अगदी निरागस बाळाप्रमाणे भासतो. तो जसजसा वर येत जातो तस तसा त्याचा रंग पिवळा होत जातो आणि निरागसतेमध्ये अल्लडपणा मिसळल्यावर एखाद लहान मुल जस गोड वाटत ना तशीच हि सोनपिवळी सकाळ हवीहवीशी वाटते. हळूहळू लाल रंग जाऊन पिवळसर गोळा दिसायला लागतो.  छान गारवा, पक्षांचा किलबिलाट अगदी प्रसन्न आयुष्य.  जसजशी वेळ धावायला लागते तसतशी निरागसता लोप पावत जाते आणि अल्लडपणाही विरुन जातो. मग हळूहळू मध्यान्हीच्या उन्हासारखे जाणवायला लागतात अनुभवांचे, या निष्ठूर आयुष्याचे चटके. सोनपिवळ्या सकाळच्या शीतल हवेत बघितलेली स्वप्ने हरवून जातात. मग जाणवते ती वास्तवाची प्रखर दाहकता.  अनुभवांचे, नियतीचे टक्केटोणपे खाल्ल्यामूळे आलेल्या परिपक्वतेच प्रखर तेज उरलासुरला अल्लडपणा, निरागसपणा झाकोळून टाकते.  हळूहळू मावळतीची चाहूल लागायला सुरुवात होते. प्रखरतेमूळे हरवलेली निरागसता हळूहळू पुन्हा दिसू लागते. पूर्वीइतका नाही पण थोड्या प्रमाणात शिल्लक असलेला अल्लडपणा आपले अस्तित्व अधूनमधून जाणवून द्यायला लागतो. त्याला जपावस वाटत पण परिपक्व पिवळसर चेहरा त्याला तिथेच थांबवून ठेवतो. उत्तरायण सुरू होत. पुन्हा सूर्य लाल दिसायला लागतो.  उदयाला दिसणाऱ्या सगळ्या रंगछटा पुन्हा मावळतीला दिसू लागतात. या रंगांची पण ना एक गम्मत आहे. दोन्ही  सारख्याच रंगछटा पण दोन्हीमध्ये असतो तो अगदी बारिकसा पण महत्वाचा फरक.  उगवतीचे रंग एक नवा दिवस, नवे आयुष्य घेउन येतात, तर मावळतीच्या रंगात एका परिपक्व पोक्त आयुष्याच्या छटा दिसतात. हळूहळू सूर्य अस्ताला जातो आणि सगळे रंग विरुन अंधार पसरतो. माणसाचही तसच! एकदाचे 'डोळे मिटले' कि पूर्ण अंधार. जेव्हा सूर्यास्त होतो तेव्हा त्याच वेळी  दुसऱ्या देशात कुठेतरी सूर्योदय होत असतो.  माणसाच आयुष्यसुद्धा असच. एक जन्म संपला कि दुसरीकडे कुठेतरी नव्या जन्माची नव्या आयुष्याची सकाळ होते.  एक सुप्रभात!!
©मानसी जोशी