हॉस्पिटलच्या वेटिंग रूम मध्ये सायली उदास बसून होती. आज शुभमने तिची साथ द्यावी असं तिला खूप मनापासून वाटत होतं. अचानक तो येईल अशी पुसटशी अशाही तिच्या मनात होती. पण त्याचवेळी तसं होणार नाही याची खात्रीही तिला होती
तिला मूल नको होतं. त्यामुळे अबॉरशन करण्याचा तिचा निर्णय पक्का होता. वेटिंग रूममध्ये बाजूला बसलेल्या आणि एका स्त्रीने खरं तर मुलीने तिला विचारलं, “कितवा महिना?” तिला काहीच उत्तर न देता ती गप्प बसून राहिली.
“माझा पाचवा महिना आहे. हे मूल हवंय मला. माझ्या नवऱ्याची शेवटची आठवण आहे ही. दोन महिन्यापूर्वीच ते अपघातामध्ये गेले.”
सायलीला तिच्याशी बोलायची अजिबात इच्छा नव्हती. पण एकतर ती खूप लहान दिसत होती आणि त्यात नवरा गेलाय हे तिने सांगितल्यामुळे तिच्याबद्दल सहानुभूती वाटू लागली होती. त्यामुळे मनात नसतानाही सायलीने तिला विचारलं, “तुम्ही एकट्याच आल्यात? तुमच्यासोबत अजून कोणी नाही आलं?”
“तुम्हीही एकट्याच आला आहात की”, ती बाई हसून म्हणाली.
यावर सायली काहीच बोलली नाही.थोडावेळ शांततेत गेल्यावर ती बाई म्हणाली, “नवरा गेल्यावर सासरच्यांनी काही दिवस माहेरी पाठवलं. दोन्ही घरं तुझीच आहेत तू कुठेही रहा. सासू-सासरे,आई- वडील, भाऊ- वहिनी सगळी चांगली आहेत. पण या मुलाचा जन्म कोणालाच नकोय. मला माहिती आहे त्याचं कारण, काही दिवसांनी दुसरं लग्न करताना हे मूल त्यामध्ये अडसर ठरेल असं वाटतंय सगळ्यांना.
“मग बरोबरच आहे त्यांचं. तुम्हाला तुमचं आयुष्य जगण्यासाठी धडपड करावी लागणार आहे. त्यात अजून एका जीवाची जबाबदारी कशासाठी? आयुष्य इतकं सोपं नाही. इथे प्रत्येक गोष्टीत संघर्ष आहे. आठवणींवर आयुष्य नाही जगता येत”, सायली.
“मी काही उच्चशिक्षित नाही. मला नोकरी नाही. आणि बाळाला जन्म द्यायचा तर अजून किमान वर्षभर तरी पैसे कमावण्यासाठी काहीच करू शकत नाही मी. पण आपण खंबीर नाही यामध्ये त्या बाळाचा काय दोष? जन्माला येण्यापूर्वीच त्याचं अस्तित्व का संपवून टाकायचं? गावातल्या सरकारी दवाखान्यात रस्त्यावर काम करणाऱ्या कामगारांच्या बायकांपासून ते आंधळ्या पांगळ्या बायकांपर्यंत सगळ्यांना बाळं झालेली बघितली आहेत मी. कमी का होईना पण शिक्षणाची शिदोरी आहे माझ्याजवळ. सुदैवाने देवाने मला अगदी धडधाकट शरीर दिलं आहे. मग सगळं असताना या बाळाची जबाबदारी नाकारणं निदान मला तरी पटत नाही.” आठवणींवर जगता येत नाही पण आठवणींशिवायही माणूस जगू शकत नाही.” ती
“या सगळ्या गोष्टी पुस्तकात वाचायला छान वाटतात पण प्रत्यक्ष आयुष्यात निभावणं खूप कठीण आहे”, सायली.
“काय कठीण, काय सोपं, हे सगळं आपल्या मानण्यावर असतं. बारावी झाल्यावर लग्न झालं माझं. शिकायची इच्छा होती खूप, पण नाही जमलं. तेव्हा परिस्थितीमुळे मनाविरुद्ध लग्नाला तयार झाले. संसार करणं जमेल का? हा मोठा प्रश्न होता. तेव्हा आजीने सांगितलं होतं. कुठलीही गोष्ट मनापासून केली की सगळं जमतं. सुदैवाने नवरा चांगला होता. त्यामुळे दोन वर्षात या संसारात कधी गुंतून गेले कळलंच नाही. माझ्या शिक्षणाच्या आवडीबद्दल त्याला सांगितल्यावर त्याच दिवशी कॉलेजच्या अॅडमिशनचा फॉर्म घेऊन आला. ज्या दिवशी ऍडमिशन घेतली त्याच दिवशी ही गोड बातमी मिळाली. पण तरीही तो मागे आला नाही. त्याही परिस्थितीत त्याने मला शिकण्यासाठी प्रोत्साहन दिलं. एके काळी नको असणाऱ्या नात्यानेही भरभरून सुख दिलं मला. त्या नात्याची शेवटची आठवण असणारं बाळ मी कसं नाकारू?” दुसऱ्या लग्नाबद्दल म्हणाल तर अवघे दोन महिने झाले माझा नवरा जाऊन इतक्या लवकर त्याला विसरून कोणा दुसऱ्याचा विचार कसा करू? पुढे काय होईल माहिती नाही पण जे नातं निर्माण होईल की नाही माहिती नाही त्यासाठी मी या बाळाशी निर्माण झालेल्या नात्याला का संपवू?” ती.
सायली काही बोलणार एवढ्यात त्या बाईचा नंबर आला आणि ती निघून गेली. स्वतच्याही नकळत ती त्या बाईच्या बोलण्याचा विचार करायला लागली होती. तिला आठवलं, प्रेग्नन्सी टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्यावर शुभम किती खुश झाला होता. पण तिच्यासाठी मुलाची जबाबदारी घेणं ही सोपी गोष्ट नव्हती. बाळामुळे शुभमची नोकरी, त्याचं करिअर जसं आहे तसं चालू राहणार होतं. फरक पडणार होता तो तिच्या करिअरवर तिच्या आयुष्यावर. बस फक्त हे एवढंच कारण होतं ही प्रेग्नन्सी टर्मिनेट करण्याचं.
तिला आठवलं, "निव्वळ तिला नॉन-व्हेज आवडत नाही म्हणून व्हेजिटेरिअन झालेला शुभम,
तिच्यासाठी कित्येक पार्टीज कॅन्सल करणारा शुभम,
निव्वळ तिच्यासाठी न आवडणाऱ्या टिपिकल बॉलिवूड मुव्हीज बघणारा शुभम,
आज त्याच्या मनाचा विचार न करता मी हा निर्णय घेतेय. त्याला काय वाटत असेल?
हा कसला विचार करतेय मी? इमोशनल फुल असल्यासारखा विचार करून माझं करिअर पणाला लावतेय मी. यावर्षी प्रमोशन ड्यू आहे. माझी गेल्या पाच वर्षांची मेहनत आता कुठे फळाला येतेय. त्यात ही जबाबदारी? काय करू मी? उगाच बोलले त्या बाईशी खरंतर मुलीशी. तिला काय कळतंय करिअर म्हणजे काय? गेले पाच वर्षे मी या संधीची वाट बघतेय. यासाठी घेतलेली मेहनत तिला कुठे माहिती आहे?”
सायली सुन्न झाली होती. काय करावं तिला काहीच कळत नव्हतं. रिसेप्शनिस्टने तिचे नाव घेतलं. तिचा नंबर आला होता. ती चेकअप साठी केबिनमध्ये गेली. पण अबॉरशनबद्दल बोलायची किंवा विचारायची तिची हिम्मत झाली नाही.
डॉक्टरनी तिला तपासून टॅब्लेट्स आणि टेस्ट लिहून दिल्या व तिला इतर सूचना देऊन पुढची अपॉइंटमेंट दिली . सायली काहीही न बोलता यांत्रिकपणे वावरत होती. केबिनमधून बाहेर आल्यावर तिला स्वतःचाच राग येत होता. का बोलले नाही मी अबॉरशनबद्दल? मी बोलायला हवं होतं. हताश होऊन ती हॉस्पिटलमधून घरी जायला निघाली.
ती घरी आली. ती लॉक उघडणार तेवढ्यात शुभमने दार उघडलं. शुभमला घरी बघून तिला आश्चर्य वाटलं. ती आत येऊन सोफ्यावर बसली. तू गेला नाहीस ऑफिसला? तुझी महत्वाची मिटिंग होती ना आज?”
यावर उत्तर न देता शुभम म्हणाला, “झालं सगळं? केलंस तुझ्या मनासारखं? कधी करणार आहेस अबोर्शन? सगळं ठरवूनच आलीस का? अग काय वाटत होतं तुला, या बाळाच्या जन्मानंतर माझं आयुष्य सुरळीत चालू राहील? माझ्या करिअरवर त्याचा काहीच परीणाम होणार नाही? अग 'यूएस'ला पाठवतेय कंपनी मला, एक वर्षासाठी. पण निव्वळ या बाळासाठी अजून होकार दिला नाही मी. तुझ्यासाठी नॉनव्हेज सोडण्यापासून हा फ्लॅट खरेदी करण्यापर्यंत सगळ्या अडजस्टमेंट्स केल्या तर तुला बाळाला सांभाळायला मदत नाही करणार? आयुष्य आपल्या दोघांचंही बदलणार. मी तयार होतो या बदलाला, अजूनही आहे. प्रत्येक गोष्टीला पर्याय असतो. थोडा विचार कर ग. अजून वेळ गेलेली नाहीये. नको करुस हे अबॉरशन. हे मूल हवंय ग मला. प्लिज फक्त एवढी गोष्ट ऐक माझी. पुन्हा कधीही काहीही मागणार नाही.”
बोलता बोलता शुभमचे डोळे भरून आले होते. सायली अजूनही शांत होती. शुभम हतबल होऊन खाली बसला. काही क्षण तसेच शांततेत गेले.
"मला प्रमोशन हवंय पण त्यासाठी शुभमच्या भावनांचा आणि या बाळाचा बळी द्यावा लागेल. अचानक आयुष्याला एक वेगळंच वळण मिळालंय. हा निर्णय कठीण असला तरी घ्यावा तर लागणारच आहे. पण इतक्या वर्षांच्या मेहनतीचं काय? प्रमोशन स्वीकारलं तर बाळ आणि नोकरी या दोन्ही जबाबदाऱ्या सांभाळू शकेन का मी? दोन्ही ठिकाणी न्याय देऊ शकेन का? ही तारेवरची कसरत झेपेल का मला? अखेर विचार करून सायलीने तिचा निर्णय घेतला.
“शुभम, उद्या रजा घेशील प्लिज? डॉक्टरांनी काही टेस्ट्स आणि सोनोग्राफी करायला सांगितली आहे. आणि हो घराचं इंटेरिअर थोडं चेंज करूया. अरे हो महत्वाचं म्हणजे आत्ता तू बाहेर जाऊन या टॅब्लेट्स आणशील? विशेष नाही मल्टिव्हिटॅमिन आणि फॉलिक ऍसिडच्या टॅब्लेट्स आहेत आणि येताना बाळाचं एक सुंदर पोस्टर घेऊन ये तुझ्या आवडीचं! आणि …..”
“म्हणजे सायली तू …. आपण… आय मिन आपल्या …. ”
“मी आपल्या बाळाला जन्म द्यायचा निर्णय घेतलाय शुभम”, सायली.
सायली? म्हणजे? खरंच? आय लव्ह यु सायली, तू आयुष्यातलं खूप मोठं सुख दिलयस मला आज. आपण सेलिब्रेट करू हा क्षण. मी आधी बाहेर जाऊन टॅब्लेट्स घेऊन येतो आणि संध्याकाळी आपण पोस्टर आणू आपल्या दोघांच्या आवडीचं. तू रेस्ट घे. मी आलोच जाऊन”, असं म्हणून शुभम जायला निघाला.
सायलीला आता खूप शांत वाटत होतं. मनातले सगळे संभ्रम दूर झाले होते. एका अनोळखी व्यक्तीशी झालेल्या त्या काही मिनिटांच्या संभाषणाने तिच्या विचारांना, आयुष्याला एक नवीन दिशा दिली होती. "To be or not to be" च्या चक्रव्यूहातून तिची सुटका केली हाती.
©मानसी जोशी
