शिक्षणाचे माध्यम- मराठी का इंग्रजी?

आजकाल सोशल मिडीआवर इंग्लिश मिडिअमची किंवा तिथे शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांची खिल्ली उडवणाऱ्या बऱ्याच पोस्ट दिसत आहेत. खास करुन मराठी माध्यमातून शिक्षण घेणंच कसं योग्य आहे हे सांगणाऱ्या अनेक पोस्ट्स  जेव्हा ग्रूपवर पोस्ट केल्या जातात तेव्हा हमखास इग्लिश मिडिअमचा दर्जा किती वाईट आहे हा मुद्दा नेहमी मांडला जातो. मुळात एखादी गोष्ट चांगली आहे हे सिद्ध करण्यासाठी त्या गोष्टींची दुसऱ्या गोष्टींशी तुलना करण्याची गरजच काय?  कुठलही माध्यम का असेना शिक्षणासारखं पवित्र कार्य तिथे केलं जातं.(डोनेशन / फी हे वेगळे मुद्दे आहेत तेव्हा ते मांडून कृपया विषयांतर करु नये.)
    मुळात मुलांना कुठल्या माध्यमातून शिकवायचे हा पालकांचा वैयक्तिक प्रश्न आहे. त्याचे जे काही बरे वाईट परिणाम असतील त्याची जबाबदारीही पालकांचीच असते . मुलांसाठी शाळा निवडताना पालकांच्या नोकरीचं स्वरुप हा महत्वाचा मुद्दा आहे.जर पालकांना नोकरीनिमित्त दुसऱ्या राज्यात अथवा  देशात जावं लागणार असेल तर मुलांना इंग्लिश मिडिअमच्या शाळेत घालणं आवश्यक असतं.मुलांनी आई वडिल दोघांजवळ रहाणं हे कुठल्या माध्यमातून मुलं शिकत आहेत यापेक्षा नक्कीच महत्वाचं आहे. अर्थात हे माझं वैयक्तिक मत आहे.
        दुसरी गोष्ट म्हणजे घर आणि शाळा यामधील अंतर, त्या शाळेत मुलांवर होणारे संस्कार आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे त्या शाळेतल्या शिक्षणाचा दर्जा हे मुद्देही माध्यम निवडीइतकेच महत्वाचे आहेत.
     मी मराठी माध्यमातून शिक्षण घेण्याच्या विरोधात नाही, असूही शकत नाही कारण माझं दहावीपर्यंतचे शिक्षण मराठी माध्यमातूनच झाले आहे. पण म्हणून मराठी माध्यमातून/ मातृभाषेतून शिक्षण घेतलं पाहिजे या अट्टाहासाचं समर्थनही मी करत नाही. मराठी माध्यमातून शिक्षण घेण्याचं महत्व सांगताना बरेचदा इंग्लिश मिडिअम कसं वाईट आहे हे सांगितल जातं हे मला खटकतं. याबरोबरच मराठी माध्यमातून शिकलेल्या  वेगवेगळ्या उच्चशिक्षित, कर्तबगार व्यक्तिंचे दाखले दिले जातात. जरूर द्या अशी उदाहरणे  पण एक गोष्ट मात्र नक्की लक्षात ठेवा; ती व्यक्ती स्वतःच्या कर्तुत्वावर यशस्वी झाली आहे. त्या यशात माध्यम ही एकमेव गोष्ट खरच महत्वाची होती का? हा विचार जरुर करावा.

©मानसी जोशी

हॉन्टेड स्टोरी

#हॉन्टेड स्टोरी 
(ही कथा सत्यघटनेवर आधारीत आहे)

गोष्ट तशी फार जूनी नाहीये. तो २००२ सालातला ऑक्टोबर महिना होता. नक्की तारिख आठवत नाहिये पण त्या दिवशी रत्नागिरीत सध्याकाळी  वादळ झाल होत. मुसळधार पाऊस बरसत होता.आमच लॉ कॉलेज  संध्याकाळी असायच. ५ वाजता घरुन निघाले तेव्हा वाटलही नव्हत वादळ होइल. पावसाची शक्यता मात्र होती. अर्ध्या वाटेत गेले आणि अचानक सोसाट्याचा वारा सुरु झाला रस्त्यावरची धुळ उडून डोळ्यात जात होती. वाऱ्याचा वेग अजूनच वाढला. माझी स्पिरिट गाडी एका साइडला जावू लागली. वाऱ्याबरोबर मुसळधार पाऊसही सुरु झाला. एव्हाना मी कॉलेजला पोचू शकत नाही हे माझ्या लक्षात आल होत. मी गाडी साइडला घेतली आणि तिथल्याच एका दुकानात जावून थांबले. पावसामुळे संध्याकाळीच  काळोख झाला होता. त्यात भर म्हणून नियमानुसार  लाइट गेलेच होते. माझ्यासारखे अनेकजण  वेगवेगळ्या ठिकाणी अडकून पडले होते. संध्याकाळचे ७ वाजत आले होते. वादळाचा जोरही  हळूहळू ओसरत होता. मी ही घरी आले.  घरी आले तेव्हा साडेसात होवून गेले होते. आई म्हणाली, "चला सुखरूप आलीस एक काळजी मिटली. नुसता जिवाला घोर लागला होता त्यात  आजोबांना (आईचे वडील)  Admit केलय. मी हॉस्पिटलमध्ये जातेय झोपायला, पहाटे लवकर येइन", अस म्हणून  आई हॉस्पिटलमध्ये गेली. लाइट आलेलेच नव्हते त्यामूळे TV बघता येत नव्हता की पुस्तक वाचता येत नव्हत. घरी मी आणि माझा धाकटा भाऊ मयुरेश दोघेच होतो. बाबा तेव्हा मुंबईला होते. आम्ही जेवून घेतल. तेवढ्यात आमच्या सोसायटीत रहाणारा आणि नुकतच लग्न झालेला सगळ्यांचा सुनील मामा आणि मामी गप्पा मारायला आमच्याकडे येवून बसले. मग एक एक करित सोसायटीमध्ये रहाणारे काही समवयस्क मित्र मैत्रिणी  गप्पामध्ये सामिल झाले. गप्पा चांगल्याच रंगल्या होत्या. 
        रात्रिचे १० वाजुन गेले होते. लाईट अजूनही आले नव्हते. बाजूला रहाणाऱ्या सावंत  काकांनी, "झोपताना सेफ्टी डोअरला आठवणीने कुलूप लाव", अस सांगून त्यांचे दार  लावून घेतले. आमच्या बिल्डिंगमध्ये L पॅटर्ननुसार फ्लॅट्स होते म्हणजे आमचा फ्लॅट नॉर्थ फेसिंग तर बाजूचा सावंत काकांचा फ्लॅट  ईस्ट फेसिंग. आणि दोन्ही फ्लॅट्सना मिळून एक कॉमन पॅसेज.  आमच्या घराच्या  दरवाज्यापासून पासून जवळपास३  फुट लांब अंतरावर  ग्रिलचे (लिफ्ट च्या दाराप्रमाणे) कॉमन सेफ्टी डोअर होते. त्याला रात्री झोपताना आम्ही कुलूप लावत असू. कुलुपाच्या एकूण ४ किल्ल्या होत्या; दोन सावंत काकांकडे तर दोन आमच्याकडे. हळूहळू ११ वाजत आले. एकएक करीत सगळे आपआपल्या घरी निघून गेले. आम्हीही दार लावून हॉलमध्येच झोपलो. झोप तर येत नव्हती बाहेर कुत्रे भयंकर आवाजात रडत होते. पत्र्यावर पडणाऱ्या पावसाच्या पाण्याचा मधूनच येणारा आवाज, मधूनच बेडकाच्या ओरडण्याचा आवाज. कुत्र्याच ओरडण अशुभ असत ऐकल होत त्यात आजोबा हॉस्पिटलमध्ये मला सगळच विचित्र वाटत होत. भाऊ कधीच झोपला होता. मी मात्र कितीतरी वेळ कूस बदलत जागी होते. रामरक्षा, मारुती स्तोत्र,गणपती स्तोत्र म्हणता म्हणता कधी झोप लागली ते मला कळल  नाही. जाग आली ति दारावर टकटक केल्याच्या आवाजाने. मी दचकले घड्याळात बघितले ते २ वाजले होते. एवढ्या रात्री कोण आल असेल ? आजोबा ठिक तर असतील ना? अशा अनेक प्रश्नांची मनात गर्दी सुरु झाली पण दार उघडायची हिम्मत काही होत नव्हती. छे कोणी नसेल उगाचच भास झाला असेल, असा विचार करुन मी पुन्हा  झोपायचा प्रयत्न केला तेवढ्यात पुन्हा टकटक!! आता मात्र मी घाबरले मी भावाला हाक मारली. तो झोपेतच माझ्यावर वैतागून म्हणाला, कोणी नाही ग तुला भास झाला असेल  तु  झोप." नाही रे मी दुसऱ्यांदा ऐकलाय हा आवाज" मी म्हणाले. "बर बघू परत आला तर  अस म्हणून भाऊ  डोक्यावर  पांघरूण घेउन झोपला. थोड्या वेळाने पुन्हा टकटक झाली. मी खुप घाबरले पण तेवढ्यात बाजूचे सावंत  काका उठून त्यांच दार उघडत असल्याचा आवाज मला आला. मी ही मग हिम्मत करुन उठले. इमर्जन्सी लाइट लावून पटकन दार उघडल तर बाहेर कोणीच नव्हत.  सावंत काका मला म्हणाले, "कोण वाजवत होत दार कुणास ठावूक? तु पण ऐकलास ना आवाज?" मी होकारार्थी मान हलवली. "असेल कोणीतरी तु झोप आता" काका म्हणाले.मी हो म्हणून दार लावून घेतल. मनातून खर तर खूप घाबरले होते.झोपायचा प्रयत्न केला पण झोप काही लागत नव्हती. पुन्हा रामरक्षा, मारुती स्तोत्र, गणपती स्तोत्र एकामागून एक स्तोत्रे म्हणताना कधी झोप लागली ते काही कळक नाही.
        दुसऱ्या दिवशी  सकाळी जाग आली तेव्हा  आई घरी आली होती. तिला  रात्रीचा  प्रकार सांगितला. आईशी बोलताना रात्री लक्षात न आलेली एक   गोष्ट अचानक माझ्या लक्षात आली  आणि मी आईला म्हणाले, आई सेफ्टी डोअर लॉक असताना कोणी दारावर टकटक कस काय करु शकत? दरवाजापासून जवळपास ३ फुट अंतारावरून सेफ्टी डोअरमधून  हात घालून कोणी दारावर टकटक कस काय करु शकेल? माझ्या या बोलण्यावर सावंत काका म्हणाले, "अग रात्री झोपताना सेफ्टी डोअरला कुलूप घालायला विसरली असशील." यावर मात्र आई म्हणाली, "नाही तिने कुलूप व्यवस्थित घातल होत मी पहाटे आले तेव्हा कुलूप उघडूनच आत आले." तेवढ्यात आमच्याकडे कोणीतरी आले आणि तो विषय अर्धवटच राहिला. पण माझ्या डोक्यातून हा विषय काही गेला नाही. मी सोसायटीतल्या माझ्या मित्र मैत्रीणींना ही हकीगत सांगितली आणि मग आम्ही नक्की काय प्रकार आहे हे शोधायचं ठरवलं.
     मुळात या असल्या गोष्टींवर कोणाचाच  फारसा विश्वास नसल्यामुळे दुसऱ्या दिवशी आम्ही या प्रकरणाचा छडा लावायचा हरप्रकारे प्रयत्न केला.  पण कितीही प्रयत्न केला तरी ग्रिलमधून हात घालून टकटक करणं शक्यच झालं नाही आणि ग्रिलमधून काठी घालून दारावर टकटक करुन बघितलेला आवाज मध्यरात्री आलेल्या आवाजाशी मॅच झाला नाही; कसा होणार? शेवटी बोटांनी केलेली टकटक आणि काठीने केलेली टकटक यात फरक तर जाणवणारच ना ? शेवटी मोठ्यांची बोलणी खाऊन प्रयत्न बंद केले. "दारावर टकटक केली कोणी आणि कशी ?" हा  प्रश्न आजही माझ्या मनात घोळतोय. आयुष्यात अनेक निरुत्तरीत राहिलेल्या प्रश्नांपैकीच हा ही एक प्रश्न!

©मानसी जोशी 
  

It’s just a matter of practice

काल लेकीने सांगितले आई आम्ही शाळा सुटल्यावर स्कूलबसमध्ये छोटीशी पार्टी करणार आहोत. उद्या मला टिफिनबरोबर रव्याचा केक पण देशील प्लीज. आता असं लाडात येउन लेकीने काही विचारलं की मग नाही म्हणता येत नाही. सकाळच्या डब्याच्या गडबडीत अजून एक काम वाढलं. पण काही इलाज नव्हता. झोपताना जरा पाच मिनिटे आधीचा गजर लावून झोपले. दुसऱ्या दिवशी सगळं रुटिनप्रमाणे चालू होतं. सकाळच्या घाईच्या वेळी शक्यतो 'किती वाजले?' हा मुद्दा सोडला तर विशेष काही बोलतच नाही आम्ही मायलेकी. आज मात्र अचानक लेकीने विचारलं, "आई कसं काय मॅनेज करतेस ग तू सगळं? गॅसवर एकाच वेळी दूध तापतय, भाजी पण शिजतेय आणि पोळ्या पण करतेयस. दुसरीकडे मायक्रोवेव्हमध्ये केकपण ठेवला आहेस. आणि हे सगळं करताना कुठेही चूकत नाहीस तू. ना दूध उतू जातं, ना भाजी बिघडते आणि पोळीही करपत नाही. हे मल्टिटास्किंग कसं जमतं ग तुला? मला कधी जमेल का ग एवढं सगळं करायला?" आता गडबडीच्या वेळी हिच्याशी बोलत बसले तर उशीर झालाच समजायचा. म्हणून मी जास्त काहीही न बोलता तिला सांगितलं, "काही विशेष नाही ग, ' Its just a matter of practice” हे ऐकून मात्र ती गोड हसली आणि आवरायला गेली. मी ही सुटकेचा निश्वास टाकला. बाकी काही सांगितल असतं तर तिला कदाचित पटलं नसतं पण या एका वाक्याने तिच्या सगळ्या शंका दूर केल्या. याचं कारण म्हणजे गेल्यावर्षीच्या  इंग्लिशच्या पुस्तकात तिला, Its just a matter of practice या नावाचा चिनी लोककथेवर आधारीत एक धडा होता. 

   अगदी साधी आणि छोटी गोष्ट होती ती. एका रस्त्यावर एक प्रसिद्ध  आर्चर(धनुर्धारी) त्याच्या कलेचा शो करुन लोकांची वाहवा मिळवत असतो. तेवढ्यात तिथून जाणारा एक सामान्य तेलविक्रेता त्याला म्हणतो, "यात अभिमान वाटण्यासारखं काय आहे? Its just a matter of practice…" हे ऐकून त्या आर्चरचा इगो दुखावला जातो. तिथे जमलेली लोकंही त्या तेलविक्रेत्याबद्दल नाराजी व्यक्त करतात. तेव्हा तो तेलविक्रेता सांगतो, "यात मी वेगळं असं काहीच बोललेलो नाही. आणि मी माझं म्हणणं सिद्धही करु शकतो,  असं म्हणून आपल्या पाठीवरचा तेलाचा गॅलन खाली ठेवतो. तेलाचा एक कॅन घेतो. त्यावर मध्ये होल असणारं एक नाणं (पूर्वीचं चिनी नाणं)  कॅनमध्ये व्यवस्थित तेल ओतता येइल अशाप्रकारे ठेवतो. मग तेलाच्या गॅलनमधून खूप उंचावरून तो कॅन भरेपर्यंत कॅनमध्ये तेल ओततो. तेल ओतून झाल्यावर ते नाणं अलगदपणे उचलून तिथे जमलेल्या लोकांना व त्या आर्चरला दाखवतो. आश्चर्य म्हणजे त्या नाण्याला अजिबात तेल लागलेलं नसतं व आजूबाजूला कुठेही तेलाचा थेंबही सांडलेला नसतो. हे बघून त्या आर्चरसकट  सगळ्यांनाच त्या तेलविक्रेत्याचं कौतुक वाटतं. पण तरीही स्वतःच कौतुक करुन न घेता तो म्हणतो, "यात काही विशेष नाही, Its just a matter of practice….."

   नंतर मात्र कितीतरी वेळ माझ्या मनात ती कथा घोळत होती. मनात आलं, Its just a matter of practice………..खरच होत असेल का असं? साईटवरच  झोपड्या बांधून रहाणाऱ्या कामगारांच्या बायका ज्या पद्धतीने हातावर मोठमोठ्या भाकऱ्या पटापट थापतात त्या स्पीडने  भाकऱ्या थापणं जगप्रसिद्ध शेफलाही जमणार नाही. आशा भोसले, लता मंगेशकर, किशोर कुमार, येशुदास इ. थोर  गायकांची गाणी मनाला स्पर्श करतात त्यांची जागा घेणं दुसऱ्या कोणालाही इतक्या सहजी शक्य नाही. सचिन  तेंडुलकरसारखा बॅटमन हा शतकात  एखादाच असतो. हे सगळं खरच .... just  matter of practice असतं का? असेलही कदाचित पण काही गोष्टी मात्र just   matter of practice असूच शकत नाहीत. जसं कितीही प्रयत्न केला तरी आईच्या किंवा आजीच्या हातच्या एखाद्या पदार्थाची चव तो पदार्थ आपण किंवा दुसऱ्या कोणीही केला तरी त्याला येत नाही.मावशी किंवा आत्ये ज्या स्टाईलमध्ये आपली वेणी घालून देते तशी मात्र अगदी आईलाही जमत नाही. ताईसारखी मेंदी काढणं कोणालाच जमणार नाही. दादाच्या बाईक चालवण्याच्या स्टाईलची कॉपी कोणीच करु शकत नाही. अमुक एक सर किंवा मॅडम जशी गणितं समजावतात ना तसं नाही जमत कोणाला....... एक ना अनेक. अशा किती गोष्टी आपण आपल्या मनात पक्क्या केलेल्या असतात. या गोष्टी just matter of practice नसतात आणि असूही शकत नाहीत. कारण त्या कुठेतरी आपल्या भावनांशी जोडलेल्या असतात. 

©मानसी जोशी 

कथा - अधुरी एक कहाणी

अधुरी एक कहाणी

त्याने विचारलं असतं तर ती 'हो' म्हणाली असती. तिने विचारलं असतं तर तो ही नाही म्हणाला नसता. पण हे त्यालाही जमलं नाही आणि तिलाही..... अशीच अधूरी राहिलेली एक प्रेमकहाणी....
       तो आणि ती एकाच कॉलेजमधले पण वेगवेगळ्या ग्रूपमधले. तो तिला दोन वर्षांनी सिनिअर. एका कॉलेज प्रोग्रॅमच्या वेळी तिने त्याला बघितलं आणि बघताक्षणी तो तिला आवडला ती तशी चूझी. असं सहजासहजी तिला काही आवडणं शक्यच नसे. पण तो मात्र तिला आवडला. हळूहळू दोघांची एकमेकांशी ओळख झाली. अधूनमधून भेटही  होऊ लागली, पण फक्त दोघच भेटली असं मात्र कधीच झालं नाही. जसजसा तो तिला कळत गेला तसतसं तिला जाणवत गेलं, "त्याच्या आणि तिच्या वाटा वेगळ्या आहेत त्या जुळणं शक्य नाही."मग तिने ठरवलं, "काहीही झालं तरी आपल्याला या स्वप्नांच्या दुनियेतून बाहेर पडायलाच हवं. जे शक्य नाही त्याचा विचार कशाला करायचा? पुढे जाऊन दोघांनाही त्रास होण्यापेक्षा आपण आत्ताच स्वतःला सावरलेलं बरं. पुढे त्याचं ग्रॅज्युएशन पूर्ण झालं आणि तो पुढच्या शिक्षणासाठी दुसऱ्या शहरात निघून गेला. जाण्यापूर्वी तो सहजच(?) म्हणून कॉलेजला आला होता , तिलाही भेटला होता. कितीही नाही म्हटलं तरी तिचं मन त्याच्याकडेच ओढ घेतच होतं. पण तरीही ती स्वतःला सावरलेलं असतं. त्याच्या डोळ्यातलं मूकं प्रेम तिच्या भरलेल्या डोळ्यांना दिसलच नाही. त्या वेळी दोघांनाही माहिती नव्हतं; ही  भेट त्यांची शेवटची भेट ठरणार आहे.
     पुढे जाऊन दोघही आपआपल्या आयुष्यात सेटल होतात. तिच्या मनाच्या एका कोपऱ्यात मात्र त्याची आठवण तिने हळूवार जपलेली असते. जवळपास पंधरा वर्षांचा काळ मध्ये जातो. दोघही आता आपआपल्या संसारात व्यस्त झालेली असतात.एकमेकांच्या आठवणी धूसर झालेल्या असतात.
       एक दिवस एका फंक्शनमध्ये नेमकी तिच्या खास मैत्रीणीची आणि 'त्याची' भेट होते. तिच्या मैत्रीणीचा नवरा आणि तो एकाच ग्रूपमधले. त्या फंक्शनमध्ये कॉलेजच्या ग्रूपमधले अनेक मित्र भेटतात. सहाजिकच जुन्या आठवणींना उजाळा मिळतो. कॉलेजच्या धमाल दिवसांपासून सुरु झालेल्या आठवणी 'ती सद्ध्या काय करते' पर्यंत येउन थांबतात. 'त्याची' वेळ येते तेव्हा मात्र तो हसून वेळ मारुन नेतो.  या ग्रूपची सगळी  धमाल दुरुनच बघणारी तिची मैत्रीण मात्र त्याच्या  चेहऱ्यावरचे बदललेले भाव चटकन ओळखते आणि थोड्या वेळाने त्याला एकटं बघून त्याच्याशी बोलायला जाते. सुरुवातीला हाय हॅलो आणि जुजबी बोलणं झाल्यावर त्याला विचारते, "तू खरच प्रेम करत होतास का तिच्यावर? इतक्या वर्षांनंतरही तिच्याशी बोलावसं; तिला भेटावसं वाटतं तुला ?" तो गप्प रहातो. तिची मैत्रीण आपला मोबाईल त्याच्यासमोर धरते आणि म्हणते, "हा बघ तिचा फोटो; तिच्या whats ap चा DP…" तो नकळत मोबाईल हातात घेतो. 'तिचा' फोटो बघून त्याचे डोळे भरुन येतात. कितीतरी वेळ तो त्या फोटोकडे बघत बसतो.
"तिचा whats ap नंबर देउ ? बोलणार आहेस तिच्याशी?" तिची मैत्रीण त्याला विचारते.
   "नाही! नको! मला तिचा whats ap नंबर देउ नकोस आणि तिलाही माझा whats ap नंबर देउ नकोस..असं म्हणून तो मोबाईल परत करतो.
    दुसऱ्या दिवशी सकाळी तिच्या मैत्रीणीच्या मोबाईलवर त्याचा मेसेज येतो

"दाटून आलेल्या मेघांनी
 बरसावं असं काही नसतं
प्रत्येकवेळी भावना व्यक्त करायला
शब्दच हवेत असही काही नसतं
अव्यक्त राहीलं तरीही
प्रेम हे प्रेमच असतं
अधूरी असली तरीही
ती एक प्रेमकहाणीच असते."

  खाली लिहिलेल असतं, "हा मेसेज तिला पाठवशील प्लीज. हा मी तिला पाठवलेला आयुष्यातला पहिला आणि शेवटचा मेसेज!"
      तिची मैत्रीण तिला हा मेसेज पाठवते. मेसेज बघून 'ती' मैत्रीणीला फोन करते. मैत्रीण सगळी हकीगत तिला सांगते. ती स्तब्ध होते. काय बोलावं तिला काहीच कळत नाही. आजपर्यंत ती समजत असते आपण त्याच्यावर एकतर्फी प्रेम करत होतो पण आज  तिला कळतं की, 'तो’सुद्धा तिच्यावर मनापासून प्रेम करत होता.
    "तुला भेटावसं वाटतय त्याला ? फक्त एकदा भेटा दोघजणं. यात काही चूक नाही. पण भेटला नाहीत तर मात्र खूप काही निसटेल हातातून." पलिकडून तिची मैत्रीण बोलत असते.
    एक क्षण तिच्या मनात कालवाकालव होते. पण लगेच तिला  वास्तवाचं भान येतं आणि ती नकार देउन फोन ठेवते. मन घट्ट करुन ती नकार तर देते  पण मनात जाग्या झालेल्या त्याच्या आठवणी थांबवणं मात्र तिला कठिण जातं.
   अजून दोन महिने सरतात. ती हळूहळू जुन्या आठवणी पुन्हा विसरायचा प्रयत्न करत असते. अशाच एका निवांत दुपारी तिच्या मैत्रीणीचा फोन येतो आणि पुन्हा त्याच्या आठवणी जाग्या होतात.
   "'तो' आत्ता आला आहे आमच्याकडे, बोलणार आहेस का त्याच्याशी?" तिची मैत्रीण तिला विचारते.
   हे ऐकून क्षणभर हिच्या मनात धडकी भरते."त्याने काही विचारलं का माझ्याबद्दल ? नकळत 'ती' विचारते.
   "अगं तुझ्याबद्दल कधी विचारेल? आत्ताच आला तो. मी चहा ठेवायला किचनमध्ये आले आणि इथूनच तुला कॉल केला”, तिची मैत्रीण तिला सांगते. हे ऐकून 'ती' थोडी निराश होते, पण तसं न दाखवता 'नाही' म्हणून फोन कट करते." खरं तर तिला त्याच्याशी बोलावं, त्याला भेटावं असं मनापासून वाटत असतं पण तरीही ती स्वतःला थांबवण्याचा प्रयत्न करते. कारण आता दोघांचीही लग्न झालेली असतात. दोघांनाही त्यांचे संसार असतात.
    जवळपास तासाभराने तिच्या मैत्रीणीचा पुन्हा फोन येतो. काहीशा धडधडत्या मनाने ती फोन रिसिव्ह करते. पलिकडून तिची मैत्रीण बोलत असते, "सांगितल मी त्याला तुला फोन केल्याचं आणि तू जे विचारलस तेसुद्धा सांगितल."
   "मग  काय म्हणाला तो?" ती अधीर होवून विचारते.
    "तो जे म्हणाला ते मला नीटसं  कळलं नाही पण तो म्हणाला, 'मला जे म्हणायचं आहे ते तिला बरोबर कळेल. तिला सांग, तू विचारी आहेस,प्रॅक्टिकल आहेस, उगाच इमोशनल होऊ नकोस. ते तुझं नेचर नाही. तू जशी आहेस तशीच रहा"
     तिच्या मैत्रीणीचं हे बोलणं ऐकून तिच्या चेहऱ्यावर हसू उमटतं. मनातलं सगळं मळभ दूर होवून मन स्वच्छ होतं. "Thanks ! तुलाही आणि त्यालाही.."- ती.
    "तुला खरच कळलं त्याला काय म्हणायचं होतं ते? " मैत्रीण तिला आश्चर्याने विचारते.
    "हो! त्याला जे म्हणायचं होतं ते सगळं त्याने या एका वाक्यात सांगितल. त्याला म्हणायचं होतं, 'जेव्हा सगळ्या गोष्टी सहज शक्य होत्या तेव्हा विचारपूर्वक वागलीस. आता भावनांच्या आहारी जाऊ नकोस. कारण असं करुन फक्त त्रास होईल.'
   तिचं हे उत्तर ऐकून तिची  मैत्रीण आश्चर्याने तिला म्हणते, "अगं किती सहज  कळतं तुम्हाला एकमेकांच्या मनातलं! बाकी काही माहिती नाही मला पण तुम्ही दोघांनीही त्यावेळी गप्प राहून चूक केलीत असं वाटतय मला."
   "चूक का  बरोबर ते नाही सांगता येणार मला. पण एक मात्र नक्की त्यावेळी माझ्यापेक्षा जास्त विचारपूर्वक तो वागला. मला तर माहितच नव्हतं त्याचं माझ्यावर प्रेम आहे. त्यामुळे त्याच्या विचारांपासून दूर जाणं मला कठीण गेलं नाही. पण त्याला मात्र माझ्या नजरेतलं प्रेम जाणवलं होतं, तरीही त्याने स्वतःला माझ्यापासून लांब ठेवलं. जर त्यावेळी मला एक क्षण जरी जाणवलं असतं त्याचं माझ्यावर प्रेम आहे तर कदाचित मी स्वतःला थांबवू शकले नसते आणि सगळंच  कठीण होवून बसलं असतं. आयुष्यातल्या त्या एका वळणावर आम्ही एकत्र आलोही असतो पण पुढे जाऊन त्याचा आम्हा दोघांनाही त्रास झाला असता. कारण मुळात  आमच्या वाटा वेगळ्या होत्या.काही नात्यांना नाव देता येत नाही आणि काही नाती जुळतच नाहीत तरीही त्यामध्ये एक ओढ असते आणि ही ओढ जन्मभर अशीच राहते. काही गोष्टी अर्धवटच छान वाटतात कारण त्या पूर्ण झाल्या तर त्यातला गोडवा निघून जातो. आमची कहाणीही अशीच आहे अर्धवट! आणि म्हणूनच ती खूप गोड आहे." आयुष्यात पहिल्यांदाच ती त्याच्याबद्दल इतकं मोकळेपणाने बोलत असते. तिचं हे बोलणं ऐकून तिच्या मैत्रीणीचे डोळे पाणावतात.
    आयुष्यात काही नाती निर्माणच होत नाहीत पण तरीही ती असतात. त्यां नात्यांना  नाव नसतं, भविष्यही नसतं; पण त्यामध्ये असते एक आंतरीक ओढ,  राहून गेलेली  स्वप्न आणि गोड आठवणी!
©मानसी जोशी

 


 

पावसाळा

असेल बुवा रोमॅन्टिक वगैरे वाटत हा पावसाळा! पण मला मात्र हा पावसाळा कधीच आवडला नाही. हा तसं रोमॅन्टिक कथा कविता वाचून पावसाळा आवडून घ्यायचा खूप प्रयत्न केला मी, पण नाहीच आवडला कधी मला.
     शाळेत असताना पावसाळा न आवडण्याचं मुख्य कारण म्हणजे पी.टी. च्या पिरिएडला खेळायला बाहेर जायला मिळायचं नाही.( आमच्या शाळेत गेम्स आणि पी.टी. असे वेगळे पिरिएड्स नव्हते. फक्त शनिवारी त्या कवायती वगैरे व्हायच्या पी.टी. च्या पिरिएडला बाकी इतर दिवशी फक्त खेळ). मग शिक्षकांचा मूड चांगला असेल तर वर्गात भेंड्या, नाव-गाव-फळ-फूल, असे खेळ खेळले जायचे. मूड नसेल तर संपलच.. करा अभ्यास,  सोडवा गणितं किंवा अगदीच काही नसेल तर कविता पाठ करा असं सांगण्यात यायचं. शाळेत तर नाहीच पण घरी आल्यावर पण अंगणात साचलेल्या पाण्यामुळे  आणि  चिखलामुळे खेळायला मिळायचं नाही.  दुसरं कारण म्हणजे पावसाळी सॅन्डल्स! आमच्या शाळेत पायातले शूज हा स्कूल युनिफॉर्मचा एक भाग नव्हता. त्यामुळे ऋतूप्रमाणे चप्पल खरेदी व्हायची. त्यात त्या पावसाळ्यात वापरायच्या 'चपाक चपाक' आवाज करणाऱ्या सॅन्डल प्रचंड बोअर प्रकार असे. त्याच्यात ठरलेली डिझाइन्स त्यामुळे अनेक जणींच्या सॅन्डल्स एकसारख्याच असायच्या. बरं त्या वापरुन  चिखल उडत नाही असं कधी घडलं नाही. मग त्या का वापरायच्या हे आजपर्यंत न उलगडलेलं कोडं आहे.
     पुढे कॉलेजला जायला लागल्यावर तर पावसाने माझा अक्षरश: छळ मांडला. कॉलेजला युनिफॉर्म हा प्रकार नव्हता त्यामुळे रोज वेगवेगळे ड्रेस घालायचं स्वातंत्र्य तिथे मिळालं. माझा वाढदिवस मे  महिन्यामध्ये येत असल्याने मला  अनेक नवीन ड्रेस तेव्हा मिळत असत. ते नवीन ड्रेस कॉलेजला वापरायची प्रचंड उत्सुकता तेव्हा असायची पण पावसामुळे ते कधीच शक्य झालं नाही आणि  पावसाळा संपेपर्यंत त्या ड्रेसबाबतचा  सगळा उत्साह मावळलेला असायचा. सगळ्यात जास्त वैताग यायचा तो सुट्टीच्या दिवशी. दिवसभर घरात बसून वैताग यायचा; खासकरून संध्याकाळ जास्त कंटाळवाणी जायची. कारण मला संध्याकाळी घरात बसायला कधीच  आवडत नाही. पण पावसामुळे कुठे जायची पण इच्छा व्हायची नाही. पावसाळ्याच्या दिवसांत समुद्रावर जायलाही  घरातून परवानगी मिळायची नाही. कारण समुद्राला उधाण आलेलं असायचं.
    मी घरातून कॉलेजला  जायला निघायची आणि पावसाची वेळ नेहमी एक असायची. अगदी पाच मिनिटांपूर्वी उन असायचं आणि मी घरातून  निघाले की अचानक अंधारुन यायचं आणि पावसाला सुरुवात व्हायची. मी वैतागायचे मग आई म्हणायची, "अगं चिडतेस काय पावसाचेच दिवस आहेत मग पाऊस पडणारच ".
   तर एकूणच पावसाळा हा मला लहानपणापासूनच न आवडणारा. त्या ओल्या चिखल पसरलेल्या रस्त्यावरुन छत्री सावरत चालायचं. कधी वाऱ्यामूळे छत्री उलटी होते तर कधी कोणाला तरी लागायची भीती.  या सगळ्या प्रकारात अंग अर्धअधिक भिजलेलं असतं.  बरं रेनकोट तर त्याहीपेक्षा बोअर!
    त्यातल्या त्यात या पावसाळ्यात आवडणारी एकच गोष्ट म्हणजे; घरातल्या खिडकीत बसून बाहेर मुसळधार पडणारा पाऊस बघत आवडती गाणी ऐकणे आणि जोडीला आलं घातलेला कडक चहा किंवा वाफाळणारी कॉफी!  पण पुण्यात आल्यापासून मुसळधार पाऊस क्वचितच बघायला मिळतो.
    मला पाऊस आवडत नसला तरी पावसामुळे हिरवीगार झालेली सृष्टी बघायला मात्र फार आवडते.पावसात फिरायला आवडत नसलं तरी  पाऊस पडून गेल्यावर बाईकवरुन फिरण्याचा आनंद काही वेगळाच.
   सुदैवाने 'अहों'नाही पाऊस आवडत नाही त्यामुळे मी निर्धास्त झाले आणि पाऊस आवडून घेण्याचा अट्टाहास किंवा प्रयत्न अगदी आनंदाने सोडून दिला.
©मानसी जोशी

प्रिय बाबांस....

प्रिय बाबांस,
  आज खरं तर लिहू का नाही हा विचारच करत होते मी. पण नंतर विचार केला आज नाही लिहिलं तर कधी लिहिणार? आज फादर्स डे! खरं तर हे डेज वगैरे असल्या गोष्टी तुम्हाला माहितही नसतील. पण तरीही आजपर्यंत ज्या गोष्टी कधी बोलून दाखवता आल्या नाहीत त्या थोडक्यात लिहायचा प्रयत्न करते. खूप काही लिहावसं वाटतय पण मनातल्या भावना शब्दात मांडणं तसं कठीण आहे. तरीही मी प्रयत्न करते.
       लहानपणीचं फार काही नाही आठवत पण तुम्ही, आईने आणि इतरांनी सांगीतलेले माझ्या बालपणीचे काही किस्से मात्र चांगलेच लक्षात आहेत. त्यावेळी तुमच्याकडे 'स्पार्क' का 'लूना' कुठलीतरी गाडी होती. तुम्ही ऑफिसमधून आल्यावर आधी मला गाडीवर बसवून दोन राउंड अंगणात मारायचे आणि मग घरात यायचं, हा तुमचा ठरलेला दिनक्रम. अर्थात मला आठवत नाही काही यातलं पण एक गोष्ट मात्र जाणवतेय हे सारं तुम्ही आनंदाने करायचात ते सुद्धा दिवसभर ऑफिसमध्ये काम करुन; १०/१२ किलोमीटरचा प्रवास, तो ही डांबरी किंवा सिमेंट कॉन्क्रिट रस्त्यावरचा नव्हे तर साध्या लाल मातीचा धुरळ्याच्या रस्त्यावरचा प्रवास करुन आल्यावर.  पण कॉलेजला गेल्यावर जेव्हा मला स्वतःची गाडी घेउन दिलीत तेव्हा मात्र कुठलही काम सांगताना तुम्ही 'जमेल का' असं आवर्जून विचारत होतात. अर्थात आजही त्यात काहीच बदल झालेला नाही. आईची शाळेतली शिक्षिकेची नोकरी. त्यावेळी तिची शाळा दोन शिफ्टमध्ये चालायची. आईची सकाळ शिफ्ट होती. त्यामुळे तिला  पहाटे चार वाजताच उठावं लागे. आई उठली की मी पण लगेच उठून बसायचे. मग सहाजिकच आई वैतागायची पण तेव्हा आईला त्रास नको आणि ती माझ्यावर वैतागायला नको म्हणून तुम्हीसुद्धा पहाटे उठून मला सांभाळत होतात. या सगळ्या झाल्या ऐकिवातल्या गोष्टी. पण एक प्रसंग मात्र मला चांगलाच आठवतोय. मी तेव्हा सहावीत होते. तुमची ट्रान्स्फर तेव्हा मुंबईला होती. मुंबई बॉम्बस्फोटाचा अनुभव अगदी ताजाच होता. त्यावेळी तुम्ही मुंबईला परत जायला निघाल्यावर मात्र मी तुम्हाला घट्ट मिठी मारुन रडत नको जाऊ म्हणून विनवत होते.कारण एकच; बॉम्बस्फोटची भीती! मला कसंबसं समजावून  जडावलेल्या पावलांनी तुम्ही मुंबईला गेलात.
    जसजसं वय वाढत गेलं तसतशी माझी स्वतःची मतं बनत गेली. तुमची आणि माझी मतं फारशी कधीच जुळली नाहीत. तुमचा दिलदार आणि साधा भोळा स्वभाव, चटकन कोणालाही मदत करण्याशी वृत्ती, या उलट मी मात्र माणूस पारखून वागणारी. यावरुन अनेकदा आपले वाद व्हायचे/ होतात. लॉ कॉलेजला असताना कॉलेज डेजच्या वेळी रात्री घरी यायला उशीर झाला म्हणून झालेली तुमची चिडचिड आजही आठवतेय.तसं लॉ कॉलेजचं टायमिंगही संध्याकाळी साडेपाच ते रात्री साडेआठ. म्हणूनच कदाचित जेव्हा मोबाईल सर्वसामान्यांच्या आवाक्यात आले तेव्हा स्वतःसाठी मोबाईल न घेता तुम्ही आधी माझ्यासाठी मोबाईल घेतलात.
    लग्नाच्या दिवशी पाठवणीच्या वेळी ओक्साबोक्शी रडणाऱ्या मला बघून कधीही न रडणारे तुम्हीही खूप हळवे झाला होतात.  तुमचेही डोळे पाणावले होते. त्यानंतर जेव्हा पहिल्यांदा माहेरी आले तेव्हा सगळ्यांनी रडूबाई म्हणून खूप चिडवलं पण नेहमी रडत कसली बसतेस म्हणणारे तुम्ही मात्र अगदी गप्प बसला होतात.
     लग्नानंतर तुम्ही लहानपणापासून सांगितलेल्या पण तेव्हा  फारशा सिरिअसली न  घेतलेल्या गोष्टी हळूहळू पटत गेल्या. त्यांचं महत्व लक्षात आलं.  आयुष्यात कधीही कुठलाही प्रॉब्लेम येउदे  'बाबा' आहेत हा विश्वास होता/आहे.
     प्रत्येक बाबांची मुलगी लाडकी असते आणि आईचा मुलगा हे तर निर्विवाद सत्य आहे. आईचा मयुरेश जास्त लाडका आहे हे ती कधीच मान्य करत नाही पण तुम्ही मात्र मी जास्त लाडकी आहे हे प्रामाणिकपणे मान्य करता. गेल्यावर्षी तुम्ही ॲडमिट असताना मला पुण्याहून भर पावसात रत्नागिरीला यावं लागलं याचं तुम्हाला वाईट वाटत होतं पण त्याचवेळी मी भेटल्याचा आनंदही झाला होता आणि म्हणूनच कि काय तुम्ही फ्रेश दिसू लागलात. तेव्हा तुमच्यातला हा बदल बघून हॉस्पिटलमधली नर्सही हसून म्हणाली, 'काका लेक आल्यावर अर्धा आजार पळाला तुमचा....'
    तुम्ही माझे फ्रेंड, फिलॉसॉफर, गाईड आहात असं मी कधीही म्हणणार नाही. पण तुम्ही माझा आधार आहात बाबा! आणि जगण्यासाठी आधाराचीच गरज असते.अजून काय लिहू ? लिहिण्यासारखं खूप काही आहे पण प्रत्येक गोष्ट शब्दात नाही मांडता येत. खरं सांगायचं तर एका मुलीवर जेवढं प्रेम तिचे वडील करतात तेवढं जगात कोणीच करु शकत नाही. अगदी आईसुद्धा नाही! म्हणूनच असेल कदाचित पण मुली 'डॅडाज गर्ल' असतात.
©मानसी जोशी

वटपौर्णिमा आणि मी

मी नाही करत वडाची पूजा;
   जरीची साडी नेसून, दागिने घालून नटून सजून वडाच्या झाडाची पूजा करुन वाण वाटणे.... नाही साजरी करत अशी वटपोर्णिमा. पण नवऱ्यावर जीवावर बेतणारं संकट आलं तेव्हा मात्र वेस्टर्न कपडे घालूनच खंबीरपणे त्याच्या पाठिशी उभी राहिले. त्याची सेवा केली. प्रसंगी दागदागिने विकायचीही तयारी दाखवली.
     नवऱ्याच्या आरोग्यासाठी प्रार्थना नाही करत वडाकडे. पण त्याचं डाएट मात्र शक्य तेवढं सांभाळते. त्याची तब्बेत चांगली रहावी म्हणून सारे प्रयत्न करते.
      वडाला दोरा गुंडाळत नाही पण नात्यांची गुंफण करायला अगदी छान जमलं मला.
      वडाची पूजा करत नाही पण कुठलही झाड कधी तोडलं नाही. अगदी कुठल्या झाडाची फांदीही कधी तोडली नाही.
    मी वटपौर्णिमेच्या सणाच्या विरोधात नाही. मला धार्मिक प्रथांचा आदर आहे कारण त्यामागे सामाजिक आणि शास्त्रीय कारणे आहेत हे मला ठावूक आहे. खर तर मला त्या कारणांचाच  आदर जास्त आहे. म्हणूनच कुठलीही रुढी परंपरा आंधळेपणाने पाळणं मला जमत नाही. म्हणूनच साऱ्या निसर्गालाच  नमस्कार करते रोज कारण निसर्ग कोपला तर केवळ विनाशच ..

©मानसी जोशी