उकडीचे मोदक

उकडीचे मोदक हा निव्वळ एक पदार्थ नाही. इतर पदार्थांप्रमाणे उकडीच्या मोदकांची रेसिपी वाचली किंवा you tube वर रेसिपी बघितली आणि केले असं इतक साधं सरळ गणित नाही. अगदी तांदूळ धुवून, वाळवून, त्याच पीठ करण्यापासून सुरु होणारी ही प्रक्रिया थेट मोदक नैवेद्याच्या ताटात ठेवल्यानंतरच पूर्ण होते.

   मला आठवतय, आमच्याकडे धुतल्या तांदूळाच पीठ तस वर्षभर कायमच असतं. पण तरीही गणपती जवळ आले की खास उकडीच्या मोदकांसाठी म्हणून तांदूळ धुवून वाळवले जायचे. यामध्ये सर्वात महत्वाच म्हणजे हे तांदूळ सावलीत वाळवावे लागतात. त्यावर उन्हाचा कवडसाही पडता कामा नाही.

   लग्न ठरलं त्यावर्षी आजी म्हणाली, “आज मोदकाची उकड करताना माझ्याजवळ थांब. तुला उकड करायला शिकवते. पुढच्या वर्षी सासूने सांगितल ‘उकड कर’ तर तुला आली पाहिजे".

  मोदकाची उकड करणं हे काम मला तसं कटकटीचच वाटलं होत तेव्हा. दरवर्षी साच्यात पीठ घालून मोदक  करायची सवय असणाऱ्या मला त्यावर्षी आजीने साच्याशिवाय मोदक करायला लावले. एकंदरीतच वैताग आला होता. माझे ओबडधोबड मोदक बघून मलाच ते खावेसे वाटत नव्हते, तर बाकीचे काय कप्पळ खाणार? सगळ्यांनी चेष्टा केली. मी सुद्धा, ‘ये अपने बस की बात नहीं’ असं म्हणून विषय सोडून दिला. तसही मोदकापेक्षा जास्त माझं निवग्र्यांवर प्रेम आहे. त्यामुळे साच्यातले चार/पाच मोदक करुन, निवेग्रीसाठी मदत करायला आणि ती करताना ते कच्च पीठ खायला मला प्रचंड आवडायच.

   लग्न झाल्यानंतर पहिल्या वर्षी गणपतीत माहेरच्या  गणपतीची खूप आठवण येत होती. पूजा झाली आणि मी सासूबाईंबरोबर मोदक करायला बसले. त्यांनी काहीशा नाराजीनेच विचारले, ‘तुला येतात ना मोदक करायला?’    

“हो येतात. पण सुबक नाही.” मी  

"बरं. बघुया. नाहीतर नैवेद्याचे मोदक मी करते. तू निवेग्र्या कर नंतर."

मला तर संकट टळल्यासारखं वाटलं क्षणभर. पण तेवढ्यात सासरे म्हणाले, “करु दे की तिला. असे लगेचच कसे जमतील? मानसी तू कर मोदक. कसेही झाले तरी चालतील. कोणी नाही खाल्ले तरी मी खाईन"

   सासऱ्यांच बोलणं ऐकून बरं वाटल आणि अचानक कॉन्फिडन्स आला. मी मोदक वळायला घेतले. जसे जमतील तसे करत होते. मध्येच मोदक फूटत होते. त्यावर पॅचवर्क लावायचा आणि ताटलीत ठेवायच काम चालू होतं. सासूबाई तशा नाराजच होत्या.

   तेवढ्यात सासरे आत आले आणि म्हणाले, “जमतायत की तुला. फक्त एक काम कर, ‘जरा हलक्या हाताने पारी कर आणि मोदकाच्या पाकळ्या जवळजवळ कर. मग बघ मोदक सुबक दिसेल"

     मी त्यांनी सांगितल्याप्रमाणे केलं. मोदक सुबक तर झालाच. शिवाय ‘पॅचवर्क’ पण करावा लागला नाही.

  मला इतका चांगला मोदक करता आला यावर माझा विश्वासच बसत नव्हता. उकड मळतानाही आधी वाटीने मळून घ्यायची आयडीया त्यांनी दिली आणि ‘महाबोअर’ वाटणारं उकडीचं कामही सोपं झालं.

   यावरुन एक गोष्ट कळली, "नेमकं आपल काय चुकतय, हे जर का लक्षात आलं ना तर कुठलीही गोष्ट कठीण नसते.

   आज मी मोदकावर मोदकही (डबल डेकर मोदक ) अगदी सहज करते. पण निव्वळ माझ्या सासऱ्यांमुळे मला मोदक करता आले.

  आज माझे सासरे हयात नाहीत. पण जेव्हा जेव्हा मी मोदक करते तेव्हा प्रत्येकवेळी त्यांची आठवण  आवर्जून येते.

©मानसी जोशी

LBGT

#LGBT
 काल  सर्वोच्च न्यायालयाने कलम ३७७ मधील LGBT बद्दलची तरतूद कालबाह्य ठरवून रद्द केली. या निर्णयाचे अनेकांनी स्वागत केले तर काहींनी यावर टिका केली. याविषयी कोणाची काय मते आहेत, ती चूक आहेत का बरोबर याबद्दल मला काहीच बोलायच नाही. तो या पोस्टचा मुद्दाही नाही. फक्त काही पोस्ट्स व कमेंट्स वाचून जाणवलं अनेकांना IPC च कलम 377 काय आहे हेच माहिती नाही. निव्वळ अर्धवट माहिती  आणि पूर्वग्रहदूषित विचांरांमुळे सर्वोच्च न्यायालयावर ताशेरे ओढायच काम चालू आहे. मुळात IPC हा 150 वर्षांहूनही जुना  ब्रिटिशकालीन  ॲक्ट आहे. भारताच संविधान(constitution) त्यानंतर अस्तित्वात आलं.  त्यामुळे संविधानातील तरतूदींच्या विरोधात जाणार कुठलही कलम अथवा त्यामधील तरतूद रद्द करणे हे आवश्यक होतं.कारण संविधान  हे सर्वात महत्वाच आहे. देशातील सर्व कायदे संविधानातील तरतुदींचा विचार करुनच तयार करणे आवश्यक आहे.

Section 377 of IPC, 1862

"Unnatural offences: Whoever voluntarily has carnal intercourse against the order of nature with any man, woman or animal shall be punished with imprisonment for life, or with imprisonment of either description for a term which may extend to ten years, and shall also be liable to fine."
    This involves sexual acts between consenting adults (both homosexual and heterosexual adults), even within the privacy of their rooms.

यामधील voluntarily  carnal आणि against the order of nature हे शब्द महत्वाचे आहेत कारण हे शब्द वापर  संदिग्ध आहेत.  अनेकांनी LGBT हे अनैसर्गिक मानलं आहे. पण मुळात जी भावना नैसर्गिक आहे ती   अनैसर्गिक कशी असू शकेल?  मला नाही वाटत कोणी स्वतःहून मुद्दाम असं बनत असेल. काहींनी या मुद्द्यावर टिका करताना या लोकांची तुलना रेपिस्ट लोकांशी केली. अशा लोकांनी यातील voluntarily या शब्दाचा नक्की विचार करावा. कारण voluntarily म्हणजेच ऐच्छिक म्हणजेच इथे दोघांचीही संमती हा खूप महत्वाचा मुद्दा आहे. बलात्कारामध्ये संमती नसते, बळजबरी असते.
     भारताच्या संविधानानुसार Right to Privacy  हा  Fundamental Right आहे. त्यामुळे IPC चा कलम 377 हा Right to privacy च्या विरोधात आहे. या मुद्द्यावर विचार करुन सुप्रिम कोर्टाने कलम 377 LGBT संबंधित तरतूद कालबाह्य ठरवून रद्द केली.
     ही माणसं त्यांच आयुष्य जगत असतात. त्यांना निसर्गानेच अस घडवल आहे,  यामध्ये त्यांचा काय दोष? तसही जो मुद्दा निव्वळ त्यांचा वैयक्तिक मुद्दा आहे त्यावर इतरांनी चर्चा करण्याच कारणच काय? जोपर्यंत या व्यक्ती कोणाला त्रास देत नाहीत तोपर्यंत या व्यक्तींवर टिका करण्याचा अधिकार कोणालाही नाही. अशा व्यक्तीही एक माणूसच आहेत. त्यांच्याबाबतीत दुजाभाव कशासाठी?
थोडसं विषयांतर होतय असं वाटेल कदाचित पण कालच एक व्हिडिओ बघितला ज्यामध्ये एक स्त्री तिच्या घरात काम करणाऱ्या लहान मुलीला  बेमालूमपणे मारत होती. अशी उदाहरणं द्यायची तर शेकड्यांनी देता येतील. मुद्दा हा आहे की काही कालवधींनंतर अशा व्यक्तींनाही समाजात माणूस म्हणून स्थान मिळतं. पण LGBT व्यक्ती कोणाच्या अध्यात मध्यात नसूनही   समाज त्यांना सहजी स्विकारत नाही. का? ती सुद्धा माणसच आहेत.  त्यांना समाजात समानतेची वागणूक मिळणं हा त्यांचा मूलभूत अधिकार आहे.
   या पोस्टमधून काय चूक काय बरोबर, संस्कृती वगैरे कुठल्याही मुद्द्यावर मला काहीच बोलायच नाही. मला फक्त एवढच म्हणायचय 'जगा आणि जगू द्या' हे तत्व जर प्रत्येकाने स्विकारल तर बरेचसे सामाजिक प्रश्न सुटतील.
©मानसी जोशी

 

गुंतता हृदय हे

गुंतता हृदय हे

"मनाची मनाला लागतसे आस
प्रीतीच्या फुलांना चांदण्यांचा वास"
  काही वर्षांपूर्वी झी मराठीवर गुंतता हृदय हे नावाची मालिका आली होती. झी मराठीच्या काही उत्कृष्ट मालिकांपैकीच ही  एक मालिका. अवघ्या १६० भागांची ही मालिका  विवाहबाह्य संबंधावर आधारीत  एक रहस्यकथा होती. मला वाटत रात्री १०.३० वाजता लागणारी झी मराठीवरची ही पहिलीच मालिका असावी.
    मृणाल कुलकर्णी आणि संदीप कुलकर्णी अवंतिकानंतर तब्बल आठ वर्षांनी एकत्र आले होते. यांच्या जोडीला मोहन आगाशे पल्लवी सुभाष सारखे तगडे कलाकार होते.
     मृणाल कुलकर्णी(नयना) आणि संदीप कुलकर्णी(विक्रम)  यांच्या सुखाच्या संसारात एक रहस्य वादळ बनून येतं.  अचानक घडणाऱ्या रहस्यमय घटनांमुळे दोघही पुरती हादरुन जातात. या दोघांबरोबरच अजून एका व्यक्तीला या साऱ्याची झळ पोचत असते ती म्हणजे विक्रमची प्रेयसी अनंन्या(पल्लवी सुभाष). अनंन्या विक्रमच्या ऑफिसमध्ये काम करत असते. तिचा नवरा  नेव्हीमध्ये नोकरीला असल्यामुळे ती तिच्या रिटायर्ड आर्मी ऑफिसर असलेल्या आंधळ्या सासऱ्यांसोबत (मोहन आगाशे) राहत असते. या सगळ्या गूढ घटनेमागे नक्की कोण आहे? हे सगळ का घडतय?त्याचा उद्देश काय? याचा  प्रेक्षक आपाआपल्या परीने तर्कवितर्क लावत बसतात. कधी संशयाची सुई विक्रमचा बिझनेस पार्टनर मयंक (सागर तळाशीकर) कधी त्याच्या घरात काम करणारी मोलकरीण, कधी नयनाचे बाबा तर कधी  अनंन्या सासऱ्यांभोवती फिरत रहाते. आणि अगदी सुरुवातीच्या भागापासून उत्कंठा वाढवणारी ही मालिका जसजशी  पुढे सरकत जाते तसतसं  विक्रम, नयना आणि अनंन्या  सोडून प्रत्येकजणच संशयीत वाटू लागतो. रहस्याचा उलगडा जितका धक्कादायक तितकाच  सिरिअलचा शेवट वास्तववादी  आहे.
     यामध्ये विक्रम आणि अनंन्याचे विवाहबाह्य संबंध दिग्दर्शकाने  खूप वेगळ्या पद्धतीने हाताळले आहेत. सिरिअल बघताना कुठेही या दोघांचा राग येत नाही. दोघांनाही आपापले संसार टिकवायचे आहेत. इतकच नाही तर दोघही एकमेकांच्या संसारात काही प्रॉब्लेम येऊ नये याची सर्वोतपरी काळजी घेत असतात. पण मनाने मात्र दोघही एकमेकांमध्ये गुंतलेली आहेत. कुठेही उथळपणा नाही आहे ते फक्त  एक हळवं नातं.  इथे  विवाहाबाह्य संबंधाचा एक वेगळा काहीसा पॉझिटिव्ह असा हळवा कप्पा  दाखवण्याचा आला आहे. पण हे करताना दिग्दर्शकाकडून( सतीश राजवाडे)  अशा संबंधांच  समर्थन केल जातय अस मात्र एकदाही जाणवत नाही.  एकमेकांमध्ये गुंतलेले विक्रम आणि अनंन्या,त्यांचे प्रामाणिक जोडीदार, त्यांची भावनिक गुंतागुंत आणि सरतेशेवटी एकमेकांपासून वेगळे होण्याचा घेतलेला निर्णय हे सारे प्रसंग पाहताना वास्तववादी वाटतात.  कुठेही नाटकीपणा जाणवत नाही.
    मालिकेचे शीर्षक आणि शीर्षकगीत  दोन्हीही अगदी विषयाला समर्पक. रात्र अंधारली, गूढ रानातूनी .... अशा शब्दांनी सुरू झालेले  शीर्षकगीत धृवपदानंतर मात्र अचानक  हळव्या प्रेमाकडे वळते. अवघ्या दीड मिनिटांच्या गाण्यामध्ये मालिकेच्या कथेचा पूर्ण आशय दडलेला आहे. हे गाणं गाणाऱ्या देवकी पंडित या परीक्षक म्हणून मला कधीही आवडल्या नाहीत. पण त्यांची गाणी मात्र नेहमीच मनाला स्पर्श करतात.
     वादळवाट, पिंपळपान, प्रपंच, उंच माझा झोका, असंभव, एका लग्नाची गोष्ट अशा एकापेक्षा एक सरस मालिका देणाऱ्या झी मराठीवरच्या आजच्या मालिका पाहून मात्र, "कोण होतास तू, काय झालास तू" , अस म्हणायची वेळ आली आहे.

©मानसी जोशी

कथा - सत्यनारायण

सत्यनारायण

टिव्हीवरच्या न्यूज बघून ती प्रचंड अस्वस्थ झाली. कशातच मूड लागत नव्हता तिचा.सत्यनारायणाची पूजा हा विवादाचा मुद्दा होवू शकतो हेच तिला पटत नव्हत. तिला आठवली शाळेतली सत्यनारायणाची पूजा!
     तस तिची शाळा काही फार नावाजलेली नव्हती.  एका छोट्याशा पण  सगळ्या सुविधा असणाऱ्या शहरातली तिची एक साधीशी शाळा. शाळेत दरवर्षी श्रावणातल्या शेवटच्या शुक्रवारी सत्यनारायणाची पूजा  असायची. अजूनही असते. पण आता .....?
     तिला आठवल... शाळेत असताना सत्यनारायणाच्या पूजेला मनापासून रांगोळी  काढणारा इम्रान चक्क  दहावीत असताना सत्यनारायणाला नवस बोलला होता, "देवा यावर्षी फक्त मॅथ्स सांभाळ, पुढच्या वर्षी शाळेत नसलो तरी पूजेच्या दिवशी येवून मोठी रांगोळी काढेन”. हे कळल्यावर शिक्षकांसकट सगळे खूप हसले होते.
     इम्रान तिच्याच कॉलनीमध्ये रहायचा. अगदी तिच्या घरासमोर. इम्रानची धाकटी बहीण शमा तर तिची खास मैत्रीण. कॉलनीतल्या गणपतीची  आरास कधी  शमाच्या मदतीशिवाय आणि इम्रानच्या रांगोळीशिवाय पूर्ण झाली नाही. उकडीचे मोदक म्हणजे शमा आणि इम्रानचा जीव की प्राण. तिच्या घरी मोदक करताना शमाच्या कुटुंबासकट संगळ्यांसाठी मोदक केले जायचे. ईदिचा शिरकुर्मा तर  कॉलनीतल्या सर्वच घरात अगदी डबाभरुन दिला जायचा.   एकावर्षी गणपतीत गौरीच्या दिवशी नऊवारी साडी नेसलेली, नथ घातलेली शमा बघून तर आपटे काकूंच्या बहिणीने आपल्या मुलासाठी पसंत केल होत तिला. शमा मुसलमान आहे हे कळल्यावर मात्र त्यांचा हिरमोड झाला होता.
     शाळेतली पूजा आठवली आणि तिला  पूजेची सगळी जबाबदारी जणू स्वतःचीच आहे अस समजून,  दिवसभर शाळा करुन डेकोरेशनसाठी  रात्रभर जागणारे कांबळे सर आठवले. कांबळे सर चित्रकला शिकवायचे. सरस्वती पूजनाच्या दिवशी दरवर्षी सरस्वतीच सुंदर चित्र काढणाऱ्या कांबळे सरांना सेंड ऑफ च्या दिवशी जेव्हा शाळेतल्या एका मुलाने स्वतः काढलेल  सरस्वतीच चित्र फ्रेम करुन गिफ्ट दिल, तेव्हा सर डोळ्यात पाणी आणून म्हणाले होते, "माझ्या आयुष्यात आजवर मिळालेल्या गिफ्ट्सपैकी सर्वात जास्त आवडलेल गिफ्ट आहे हे.”
     पूजेच्या दिवशी भटजी म्हणून दरवर्षी रोहन भटचे  बाबा यायचे. प्रसादाची सर्व जबाबदारीही त्याच्याच  घरी असायची.  जास्मिनला तर कामाचा प्रचंड आळस पण प्रसाद वाटपासाठी मात्र आवर्जून मदत करायची. याच कारण म्हणजे तिला प्रसादाचा शीरा मनापासून आवडायचा. हे कळल्यावर रोहनची आई  डबाभर शीरा फक्त जास्मिनसाठी पाठवायची.
    सगळ्या गोष्टी अगदी काल परवा घडल्यासारख्या आठवत होत्या. तेव्हा कोणाचा धर्म भ्रष्ट होत नव्हत्या की सामाजिक असमतोल होत नव्हता. कोणाच्या भावना दुखवत नव्हत्या की सणांच्या ब्रेकिंग न्यूज होत नव्हत्या. विचारात गढलेली असताना अचानक तिचा फोन वाजला. फोन  ईम्रानचा होता.
"आज एवढ्या रात्री फोन केलास?" ती.
"ओ मॅडम रात्र तुमच्या अमेरिकेत. इथे आमच्या भारतात सकाळ आहे म्हटल." इम्रान.
आमच्या भारतात!!!! इम्रानच्या तोंडून हे शब्द ऐकून तिला भरुन आल.
"बरं ते जाऊदे. बिझी असलीस तरी महत्वाच बोलायला फोन केलाय त्यामुळे तुला बोलावच लागेल." इम्रान.
"नाही बिझी नाही बोल" ती.
आपल्या शाळेच यंदा ७५ व वर्ष आहे त्यामुळे पूजेच्या दिवशीच शाळेच्या सर्व  माजी विद्यार्थ्यांच गेट टूगेदर करायच ठरवल आहे. मला माहिती आहे एवढ्या शॉर्ट नोटीसवर तुला यायला जमणार नाही. हा फोन तुला आमंत्रण द्यायला नाही तर देणगी दे म्हणून सांगायला केला आहे. शाळेची इमारत जूनी झालेय तिची डागडूजी, काही नवीन वर्ग बांधायचे आहेत,  कम्प्युटर लॅबसाठी नवीन कम्प्युटर घ्यायचे आहेत. अशा अनेक गोष्टी करायच्या आहेत. त्यासाठी सर्व माजी विद्यार्थी ऐच्छिक मदत करत आहेत. अस नाही की देणगी पैशाच्या स्वरुपातच हवी तू तुला जे योग्य वाटतय ते तू देवू शकतेस. जे काही ठरवशील त्यासाठी मी किंवा रोहन भट कोणालाही कॉन्टॅक्ट कर"  ईम्रान.
    ती काही वेळ तशीच शांत राहिली. पलीकडून इम्रानच 'हॅलो' ऐकून ती क्षणभर दचकली पण स्वतःला सावरत म्हणाली, "देणगी देइनच रे  पण सत्यनारायणाची पूजा..... म्हणजे मी आत्ताच न्यूज बघितल्या त्यात तर .... "ती
    "हे बघ जे काही कायदे असतील ते असतील. मला एवढच कळत कायदे माणसासाठी  असतात माणूस कायद्यांसाठी नाही. आणि ही आपली शाळा आहे, राजकारणाचा फड नाही. ज्या शाळेने मला घडवल ती शाळा माझ्यासाठी अल्लापेक्षा कमी नाही. तुला आठवतय मुंबईत दंगल झाली होती तेव्हा परांजपे सरांनी काय सांगितल होत ? 'कुठलाही धर्म वाईट नसतो , कुठलाही माणूसही वाईट नसतो. वाईट असते ती माणसाची चुकीची विचारसरणी आणि ही विचारसरणी घडवणारी परिस्थिती. या परिस्थितीवर मात करा. कुठल्याही कठीण प्रसंगात  आपली विवेकबुद्धी जागी ठेवा. समोरच्याचा आदर करा आणि माणूस म्हणून जगा. ' बस मी हेच लक्षात ठेवलय. शाळेत गेली  ७४ वर्ष पूजा होतेय तशी यंदाही होणार. आणि यंदा तर  साधी नाही  महापूजा होणार." इम्रान.
    "इम्रान तू ना फिलॉसॉफीचा प्रॉफेसर शोभतोस. आणि हो महत्वाच तू आमंत्रण दिल नाहीस तरी यंदाच्या महापूजेला मी येणार आहे." ती हसून म्हणाली.
    मनातल सगळ मळभ दूर झाल होतं. सातासमुद्रापार असूनही मनाने मात्र ती शाळेच्या आवारात पोचली होती.
©मानसी जोशी

पेरेंटिंग डायरी

"चल आवर पटापट, उशीर होतोय...
किती पसारे करतेस ग घरात....
अभ्यास सोडून सगळ्या गोष्टी आवडतात ....
मुलांना जवळपास रोजच या ना त्या कारणाने आपण ओरडत असतो. पण काही वेळा मुल इतक चांगली वागतात की आपण सहज बोलून जातो, "I am proud of you".
    आईचे कानातले, गळ्यातले अशा वस्तू वापरणाऱ्या मुली जेव्हा, "आई तुझा टॉप मला होतो मला देशील वापरायला ?" अस म्हणतात तेव्हा मात्र आपली लेक आता मोठी होतेय अशी जाणीव होते. अशावेळी मन मात्र म्हणत असत, "नको ग मोठी होवूस इतक्या लवकर. ही दुनिया इतकी साधी नाहीये. तुझी छोटीशी दुनियाच खूप छान आहे". अशावेळी काही प्रसंग मात्र या दुनियेत जगायला आपली मुल सक्षम बनत आहेत याची जाणीव करुन देतात.
    लेकीच्या शाळेत परवा युनिट टेस्टचे पेपर्स मिळाले. सायन्सच्या पेपरमध्ये नेहमी पैकीच्या पैकी मार्क मिळवणाऱ्या कन्येला यावेळी 20 पैकी 18 मार्क्स मिळाले होते. यावर लेकीने सांगितले आई आज टिचरनी माझ खूप कौतुक केल.
"का Highest आहेस का तू ?" मी
"नाही ग.  मी डायग्रामला लेबलिंग केल नव्हत तरी टिचरनी मला डायग्रामचे सगळे मार्क्स दिले होते आणि बाकिच्यांचे मार्क्स कट केले होते. मी टिचरना सांगितल्यावर त्यांनी माझे दोन मार्क्स कट केले आणि म्हणाल्या 'clap for Chinmayee for her honesty”
     लेकीच हे बोलण ऐकून तिचा खूप  अभिमान वाटला. आजपर्यंत आपण केलेल्या संस्कारांच चीज झाल्यासारख वाटल. खूशीतच तिला  कॅडबरी सिल्क मंजूर करुन टाकली.
    फ्रेंडशिप डे च्या दिवशी आणलेल्या फ्रेंडशिप बॅंडच्या रोलचे बारीक बारीक तुकडे करत होती. मी ओरडून विचारल, "बॅंडच बंडल आण म्हणून  हट्ट केलास आता आणून दिला तर त्याची अशी वाट लावायची का?"
"आई वाट नाही लावत ग हे बॅंड मी कुंडीतल्या झाडांना बांधणार आहे. झाडे आपली मित्र असतात ना म्हणून.” हा विचार माझ्या मनातही आला नाही.
    "आई शनिवार वाड्यात भूत असत का? "
असे प्रश्न आले की जरा विचारपूर्वकच उत्तरे द्यायला लागतात.
"तू बघितल आहेस का भूत?" मी
"नाही."
"मग जी गोष्ट बघितली नाही ती आहे अस कस म्हणायच ?"
"आई, मग देव तरी कुठे बघितलाय आपण ? तरी आपण तो आहे अस मानतोच ना ?"
हे वाक्य ऐकून कितीतरी वेळ चर्चा झाली.  शेवटी या जगात जशा चांगल्या  शक्ती  असतात तशा वाईटही असतात आणि वाईट शक्तींना भूत अस म्हणतात. हे वाक्य बोलून मी वादातून सपशेल माघार घेतली.
    कालपरवा पर्यंत भातुकली घेऊन खेळणारी , ओढणीची साडी नेसून बाहुलीशी खेळणारी आपली मुलगी कधी एवढा विचार करायला लागली हे कळलच नाही. मन मात्र अजूनही  लहानपणी आईच्या कूशीत झोपणाऱ्या, मऊ भाताचे चार घास जेवताना  घरभर फिरणाऱ्या, खेळून आल्यावर इवलेसे हात गळ्यात टाकून गोड गोड पापा घेणाऱ्या चिन्मयीमध्येच अडकलय.
©मानसी जोशी

नॅटवेस्ट सिरिज आणि मी

13 जुलै  2002 .. या दिवशी भारताच्या क्रिकेटच्या इतिहासातल एक सुवर्ण पान लिहिलं गेल. क्रिकेटची पंढरी लॉर्ड्सवर भारतीय क्रिकेट टिमने इंग्लंडला हरवून नॅटवेस्ट सिरिज जिंकली. अजूनही आठवतोय तो दिवस. लॉर्ड्सवर  फायनल ती ही इंग्लंडविरोधात; इंग्लंडच्या टिममध्ये प्रचंड आत्मविश्वास होता. लॉर्ड्स म्हणजे त्यांच होम पीच त्यात नाणेफेक जिंकून नसिर हुसेनने प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
     सुरुवातीपासूनच सावध खेळणाऱ्या इंग्लंडच्या टिमची पहिली विकेट गेली ती सातव्या ओव्हरनंतर. अवघे 14 रन्स काढून नाईट(Knight) बाद झाला. पण त्यानंतर मात्र कॅप्टन नसिर हुसेन आणि ट्रेस्कोथिक या दोघांच्या शतकाच्या जोरावर इंग्लंडने ३२५ धावांच तगडं आव्हान भारतासमोर ठेवल.
      आमच्याकडे बाबांनी नेहमीप्रमाणे  टिम इंडियाला नावं ठेवायला सुरुवात केली. "भारत हरणार आता मॅच बघण्यात वेळ फुकट घालवू नका.... वगैरे वाक्यांचा भडिमार सुरु झाला. ब्रेकनंतर आपली इनिंग  सुरु झाली. सुरुवातीपासूनच थोड चाचपडत पण सावधपणे खेळणाऱ्या सेहवाग – गांगुलीच्या चेहऱ्यावर प्रचंड टेंशन दिसत होत. पंधराव्या ओव्हरमध्ये अवघ्या 60 धावा काढून गांगुली बाद झाला. त्यानंतर लगेचच पुढच्या ओव्हरला सेहवाग बाद झाला. खूप अपेक्षा ठेवून मॅच बघणाऱ्या आम्हाला बाबा मुद्दाम चिडवू लागले. "हरणार आहोत आपण चॅनेल बदला" इथपासून ते अगदी पार फिक्सिंगपर्यंत वेगवेगळ्या गोष्टी कानावर येत होत्या. मी शांत होते. पण लगेचच 19 व्या ओव्हरला दिनेश मोंगियाची विकेट गेली आणि भारताला पुढचा धक्का बसला. बाबांनी पुन्हा टिमला नावं ठेवायला सुरुवात केली. विकेट गेलेल्या परवडल्या पण हि बडबड नको अशी आमची अवस्था झाली.  अचानक मला काय झाल काय माहिती मी पटकन बोलून गेले, "काहीही झालं तरी आजची मॅच आपणच जिंकणार”
माझ्या या वाक्यावर बाबा हसायला लागले.  मला अजूनच राग आला आणि मी म्हटल, "हो जिंकणार आपण लावताय पैज ?"
बाबा हसून म्हणाले, "चल लावली पैज भारत जिंकला तर दिले तुला शंभर रुपये. (आमच्याकडे बाबांबरोबरची पैज नेहमी एकतर्फीच असते.)
 भारत जिंकला तर शंभर रुपयांचा फायदा होणार होताच शिवाय "इज्जत का सवाल था".
   मोंगिया पाठोपाठ भारताचा 'द वॉल' द्रविड आणि सर्वेसर्वा सचिन तेंडूलकर बाद झाला. आता भारत मॅच हरणार यावर शिक्कामोर्तब झाल्यातच जमा होता.
    मॅच संथ गतीने चालू होती. घनदाट अंधारात आशेचा किरण बनून आले ते  युवराज आणि कैफ. या दोघांनी मात्र संयमित खेळी करत विजयश्री अक्षरशः खेचून आणली. हे दोघे पीचवर असताना मैदानात अक्षरशः सन्नाटा होता. घरातल वातावरणाही निवळल होत. मधूनच बाबा हॉलमध्ये येउन मुद्दाम, "हे काय? इतकाच स्कोअर? कठीण आहे... अस म्हणून माझी चेष्टा करत होते. पण मी शांत बसले होते.
    बेचाळीसाव्या ओव्हरमध्ये युवराजची विकेट गेली आणि पुन्हा इंग्लंडच पारडं जड झाल. पण त्यानंतर मात्र कैफने बॉलर्सच्या जोडीने अवघड वाटणारा 326 धावांचा पल्ला मोठ्या आत्मविश्वासाने गाठला. शेवटच्या क्षणापर्यंत जीवात जीव नव्हता.  स्कोअर बोर्डवर 326 चा आकडा झळकला आणि पॅव्हेलियनमध्ये एकच जल्लोष झाला. भारताचा कर्णधार सौरभ गांगुलीने आपला शर्ट काढून हवेत फिरवला. बास ! दिल फिदा हो गया उसका ये ॲटीट्यूड देखकर.
       या सिरिजपूर्वी ॲंड्र्यू फ्लिंटॉपने वानखेडे स्टेडियमवर मॅच जिंकल्यावर अशाच प्रकारे  शर्ट काढून हवेत फिरवला होता. त्याला प्रत्युत्तर देण्याची संधी त्यांच्याच देशात मिळाली आणि गांगुलीने या संधीच सोनं केल. इसे कहते हैं हिम्मत.... त्यावेळचा त्याचा ॲटीट्यूड, त्याचा कॉन्फिडन्स, त्याची एक्स्प्रेशन्स .... दिल जीत लीया  बंदेने....
        आजही आठवतोय तो क्षण. शेवटच्या क्षणापर्यंत मी श्वास रोखून बसले होते. India won by 2 Wickets …. हे वाक्य ऐकल आणि सुटकेचा निश्वास टाकला. या मॅचबरोबर आपण नॅटवेस्ट सिरिजही जिंकली (आणि मी शंभर रुपये). मोहम्मद कैफ मॅन ऑफ द मॅच ठरला. खरतर हा सांघिक विजय होता. पण तरीही या विजयाचा खरा हिरो ठरला तो सौरव गांगुली. #रिव्हेंज हा पॉझिटिव्ह असू शकतो हे तेव्हा पहिल्यांदा जाणवल.
©मानसी जोशी

दुनियादारी

दुनियादारी
लेखक: सुहास शिरवळकर

आपल्याला आवडलेल्या पुस्तकाबद्दल लिहयचं ठरवलं तेव्हा सगळ्यात आधी माझ्यासमोर दोन नावं आली. एक म्हणजे मृत्युंजय आणि दुसरं म्हणजे दुनियादारी. मृत्यूंजय वाचनाताही डोळ्यातून घळाघळा पाणी वाहत होतं, तिथे त्या पुस्तकावर लिहिणं म्हणजे माझ्यासाठी कर्मकठीण. दुनियादारी मात्र सहज, सोपी, मनात घर करुन राहिलेली कादंबरी आहे. फर्स्ट इअरला असताना वाचलेली ही कादंबरी मनाला एवढी भावली होती की काही दिवसांनी पुन्हा लायब्ररीतून ती कादंबरी आणून वाचली होती. प्रत्येकाला आपल्या ‘गोल्डन डेज’ म्हणजेच कॉलेज जीवनात घेऊन जाणारी ही कादंबरी जेवढं हसवते तेवढंच मनाला हळवं करुन स्पर्श करते. स्वप्नापासून सत्यापर्यंत नेणारी ही कादंबरी कुठेही आपला ट्रॅक सोडत नाही आणि आपण स्वप्नातून वास्तवात कधी येतो ते आपलं आपल्यालाही समजत नाही. या कादंबरीबद्दल लिहिणं म्हणजे माझ्यासाठी लहान तोंडी मोठा घास घेण्यासारखं आहे. तरीही मी प्रयत्न करते.

दुनियादारी! ही कहाणी आहे श्रेयसची. श्रेयस तळवलकर या प्रमुख पात्राभोवती फिरणाऱ्या या कादंबरीत पुढे अनेक व्यक्तिरेखा येतात. ही कादंबरी वाचणारा जवळपास प्रत्येकाजण यातल्या कुठल्या ना कुठल्या व्यक्तिरेखेशी स्वतःला रिलेट करत रहातो.

    पुण्याच्या SP कॉलेजमध्ये ॲडमिशन घेतलेला मुंबईचा साधा, सरळ, निरागस, हुशार मुलगा श्रेयस सुरुवातीला सिनिअर्सकडून होणारं रॅगिंग सहन करतो. पण पुढे जाऊन श्रेयस या रॅंगिंग ग्रूपचाच एक भाग होतो.  या ग्रूपचा लिडर दिग्या उर्फ डीएसपी आणि श्रेयस एकमेकांचे खास मित्र बनतात. मित्रासाठी जीव टाकणारा दिग्या कादंबरी वाचून झाल्यावरही डोक्यातून जात नाही. या कादंबरीमध्ये अजून एक महत्वाची व्यक्तीरेखा आहे ती म्हणजे साईनाथ. दिग्या आणि साईनाथ हे एकेकाळचे खास मित्र अचानक एकमेकांचे जानी दुश्मन बनतात. या दोघांची दुश्मनी  संपूर्ण कॉलेजला माहिती असते पण त्याच कारण मात्र  कोणालाच माहितीनसतं.
       दिग्या आणि गॅंगबरोबर झालेली श्रेयसची दोस्ती त्याच्या आयुष्याला, व्यक्तिमत्वाला एक वेगळं वळण देते. श्रीमंत घरातला श्रेयस, आई-वडिलांच्या बिघडलेल्या संबंधामुळे घरापासून दूर रहायचं ठरवून मुंबईहून पुण्याला येतो. निरागस एकाकी श्रेयसला दिग्याच्या रुपाने एक जवळचा मित्र मिळतो. दिग्या आणि साईनाथ या दोघांना धरुन ठेवणारा पण प्रत्यक्षात कोणाचाच नसणारा अश्क्या, दिग्याची प्रेयसी सुरेखा, साईनाथची बहीण अशी अनेक पात्रे या कादंबरीत येतात.

      श्रेयसच्या आयुष्यात प्रेमाची हळूवार जाणीव घेऊन आलेल्या मीनू आणि शिरीन वाचताना मात्र हरवून जायला होतं. वयाने मोठी असणारी आकर्षक शिरीन आणि अल्लड मीनू यापैकी आपल प्रेम नक्की कोणावर आहे याचं उत्तर शोधणाऱ्या श्रेयसच्या विवाहाच वळण हे धक्कादायक नसल तरी काहीसं अनपेक्षित आहे.

     श्रेयसच्या आयुष्यात आलेली अजून एक महत्वाची व्यक्तीरेखा म्हणजे MK; प्रचंड हुशार माणूस पण एक  असफल प्रेमी. प्रेयसीच्या आठवणीत सतत दारुमध्ये बुडालेल्या  MK ची व्यक्तीरेखा कथेमध्ये अधूनमधून डोकावत रहाते. MK चा मृत्यू झाल्यावरही ही व्यक्तिरेखा काही डोक्यातून जात नाही. याच कारण म्हणजे काहीस अपेक्षित असणारं पण मनाला स्पर्शून जाणारं आणि कथेच्या शेवटी समजणारं MK बद्दलच एक सत्य!

     असं म्हणतात की कथेचा/कादंबरीचा  शेवट नेहमी मनाला स्पर्श करणारा हवा तर कथा/कादंबरी  संस्मरणीय होते. पण दुनियादारीबद्दल बोलायचं तर सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत ही कादंबरी संस्मरणीय आहे. ही कादंबरी वाचताना यातील प्रत्येक व्यक्तीरेखा आपल्या मनात घर करते. प्रत्येक व्यक्तिरेखा जीवंत व्यक्तिरेखा वाटावी इतक्या सुंदर पद्धतीने ती उभी केलेली आहे. यातल्या प्रत्येक व्यक्तीरेेखेबद्दल लिहायल गेल तर ही पोस्ट "क्रमशः" लिहावी लागेल.
   
     दुनियादारी चित्रपट हा फक्त या कादंबरीवर बेतलेला आहे. मूळ कथानकामध्ये आणि काही व्यक्तिरेखांमध्ये केलेल्या बदलांमुळे प्रत्यक्षात हा चित्रपट कादंबरीच्या आसपासही फिरकू शकला नाही. दुनियादारी वाचयचं असेल तर चित्रपट डोक्यातून बाजूला ठेवूनच वाचायला हवं. सुदैवाने मी हे पुस्तक चित्रपट यायच्या खूप आधी वाचलेलं असल्यामुळे मला अस्सल दर्जेदार पुस्तकाचा आस्वाद घेता आला.
     काही कलाकृती या इतक्या दर्जेदार असतात की त्या ‘न भूतो न भविष्यती’ या प्रकारातल्या असतात. दुनियादारी ही त्यातलीच एक कलाकृती आहे.

©मानसी जोशी